Pedagogische werking

Het hulpverlenende aanbod van de gemeenschapsinstellingen en het Vlaams detentiecentrum is, conform de principes van de integrale jeugdhulp, modulair georganiseerd. Dit aanbod is niet per definitie een laatste redmiddel maar vormt bij voorkeur een tijdelijk en afgebakend onderdeel van een bredere interventie voor jongeren bij wie de bescherming van de eigen integriteit of van de maatschappij min of meer in het geding is.

De publieke jeugdinstellingen vervullen hun functies van oriëntatie, time-out, observatie, begeleiding en behandeling in een residentiële setting waar de vrijheid van de jongere wordt beperkt. Dit komt onder meer tot uiting in een gesloten infrastructuur, veiligheidsprocedures en –opleiding voor het personeel, een sterk uitgebouwd toezicht en in het hanteren van strikte en uniforme regels op het vlak van uitgaan en verlof.

In het omgaan met norm-overschrijdend gedrag beogen de instellingen een dubbele focus: ze richten zich zowel op het beheersen van risico’s als op het bevorderen van de levenskwaliteit van de jongere en zijn omgeving. Ze gaan ervan uit dat beide oriëntaties elkaar wederzijds versterken en dat hun aanbod hierdoor aan kracht wint.

Om hun effectiviteit te verhogen, hanteren de instellingen bij de inzet en vormgeving van hun modules drie beginselen:

  • Risicobeginsel: ze stemmen de intensiteit en duur van de module af op de inspanningen die nodig worden geacht om de schadekans en de kans op herval beduidend te doen afnemen.
  • Behoeftenbeginsel: ze focussen in hun aanbod op factoren die het norm-overschrijdend gedrag veroorzaken/voorkómen, in stand houden/remmen of doen escaleren/doen afnemen. Deze factoren situeren zich vooral op vlak van huisvesting en wonen, school/werk, inkomen en omgaan met geld, gezin, vrienden en vrije tijd, drugs- en alcoholgebruik, emotioneel welzijn, denkpatronen, vaardigheden en gedrag.
  • Responsiviteitsbeginsel: ze kiezen werkzame interventies binnen een hulpverleningsrelatie en -context die aansluiten bij de motivatie, mogelijkheden en leerstijl van de individuele jongere en zijn omgeving.

Gezien het heterogene doelpubliek in de publieke jeugdinstellingen en het opgelegd karakter van hun hulpverlening, gaat er bij de ontwikkeling van de hulpverleningsmodules veel aandacht naar responsiviteit en responsiviteitsverschillen tussen de diverse doelgroepen. Dat maakt een maximale individualisering en fijnstemming mogelijk, om de jongere en zijn omgeving op een positieve manier te kunnen ‘raken’. De jongere wordt meegenomen in een dynamiek die hem uitdaagt en waarin hij geleidelijk aan zijn leven terug in handen kan nemen.

Om te voorkómen dat de instellingen de jongere te eenzijdig en te direct aanspreken op zijn norm-overschrijdend gedrag en om hem te prikkelen tot verandering, wordt het gedrag in de eerste plaats gezien als een hindernis bij het bereiken van de eigen levensdoelen. Ze gaan ervan uit dat de jongere, net zoals iedereen, een goed – in de zin van kwaliteitsvol – leven nastreeft. Naast het leveren van inspanningen de kans op schade of recidive te verminderen, worden jongeren dus actief geholpen hun levensdoelen op een sociaal acceptabele manier te realiseren.

De publieke jeugdinstellingen bieden diverse modules aan. Sommige hiervan, bv. observatie, zijn nog in ontwikkeling.

Beveiligd verblijf in het kader van oriëntatie

De module Oriëntatie voorziet in een zo kort mogelijke, voorlopige opvang en oriëntatie van minderjarigen. Het betreft hier het formuleren van een gedocumenteerd antwoord op de vraag of beveiligde residentiële opvang van de jongere noodzakelijk is en zo ja, welk aanbod van de gemeenschapsinstellingen het best wordt ingezet met aandacht voor het meest gepaste onderwijs. Indien beveiligde opvang niet noodzakelijk wordt geacht, vormt de module Oriëntatie de aanloop naar minder ingrijpende hulpverlening.

Beveiligd verblijf in het kader van herstelgerichte time-out

De module Herstelgerichte time-out geeft jongeren bij wie de hulpverlening in een minder gestructureerde en beveiligde setting dreigt te blokkeren, de kans om toe te werken naar een hervatting van de dialoog met de betrokken voorziening. De gemeenschapsinstelling stelt zich in deze dialoog op als een meerzijdig partijdige bemiddelaar en zorgt ervoor dat de engagementen van beide partijen worden uitgesproken en geconcretiseerd. Daarbij ligt de focus uitdrukkelijk op de verantwoordelijkheid van alle betrokkenen in het herstellen van schade (materieel-emotioneel-relationeel).

Beveiligd verblijf in het kader van observatie

De module Observatie voorziet in een verder doorgedreven diagnostiek en exploratie van de persoonlijkheid en het milieu van de jongere als de jeugdrechtbank oordeelt dat de module Oriëntatie onvoldoende informatie oplevert om een duidelijk antwoord te geven op de vraag of de inzet van de module Begeleiding of Behandeling aangewezen is.
Indien een doorstroom naar het aanbod Begeleiding of Behandeling niet aangewezen lijkt, vormt dit aanbod de aanloop naar minder ingrijpende hulpverlening.

Beveiligd verblijf met begeleiding

Binnen de module Begeleiding worden jongeren die norm-overschrijdend gedrag vertonen, geholpen om hun leven opnieuw op de sporen te zetten op diverse domeinen: huisvesting en wonen, school/werk, inkomen en omgaan met geld, gezin, vrienden en vrije tijd, drugs- en alcoholgebruik, emotioneel welzijn, denkpatronen, vaardigheden en gedrag. In een sterk gestructureerde omgeving staan sociaal-cognitief en ervaringsgericht leren centraal. De context van de jongere wordt actief en intensief betrokken. Ook initiatieven op het vlak van herstel, zowel met betrekking tot het leven in de instelling als daarbuiten, nemen in dit aanbod een belangrijke plaats in.

Behandeling voor jongeren met ernstig en aanhoudend delinquent gedrag

De module Behandeling wordt gereserveerd voor een beperkte groep jongeren van wie het deviant gedrag chronisch en/of geleidelijk aan steeds complexer, ernstiger en/of gewelddadiger is geworden. Vorige maatregelen van de jeugdrechtbank hebben niet geleid tot een stopzetting of vermindering van het delinquent gedrag. Door een langdurig, intensief en sterk geïndividualiseerd aanbod wordt ernaar gestreefd om de deviante ontwikkeling bij de jongere om te buigen in maatschappelijke aansluiting en zo zowel het risico op herval te verkleinen als de levenskwaliteit en het welzijn van de jongere te verbeteren.