 |
Thema's |
 |
|
|
|
13 april - 29 juni 2000
Strategisch plan van de Vlaamse Gemeenschap
Missie, krachtlijnen, ambities, strategieën en kritische
succesfactoren
- Opdrachtgever : Vlaamse Regering, Mieke Vogels, Vlaams minister van
Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen
- Voorzitter : Marc Morris, Directeur-Generaal administratie Gezin en
Maatschappelijk Welzijn
- Deelnemers : Leden
van de Interdepartementale Commissie
- Interne begeleiding : Marc Verhelst, aandachtsambtenaar relatie
welzijn-justitie
- Externe begeleiding : Janette Jongma/Focus Consulting
Inhoudsopgave
[ Naar hoofdinhoud ]
Administratie Gezin en Maatschappelijk Welzijn
- Marc Morris, Directeur-Generaal Gezin en maatschappelijk Welzijn,
voorzitter
- Marc Verhelst, aandachtsambtenaar relatie welzijn-justitie
- Kristien Roete, directoraat-generaal
Welzijn (werkveld)
- Kristin Nuyts (SAW-JWW)
- Patrick Bleys (JWW Turnhout)
- Frederik Janssens (VFFW)
Dienstverlenende actoren van de Vlaamse Gemeenschap
- Christian Lippens (Steven Cozijns)(VFSIPH)
- Staf Peeters (Onderwijs)
- Greet Willems (Kind en Gezin)
- Christine Bussche (Cultuur)
- Paul Eliaerts (Ann Colpaert)(BLOSO)
- Peter Sioen (VIG)
- Frederik Geers (Steven Bauters)(VDAB)
- Ludwig Fonck (Werkgelegenheid)
- Annick Willems (VIZO)
- Marc Servaes (Gezondheidszorg)
Justitie
- Directoraat-Generaal Strafinrichtingen : John Vanacker, Kristel
Verstraete
- PSD : Isabel Storme
- Commissie V.I. : Wilfried Meyvis (Tony Van Loon)
- Gevangenisdirecties : Nicole De Clercq, Paul Dauwe, Jef Buts
Kabinet van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen
- Martine Puttaert, kabinetsmedewerker
[ Naar hoofdinhoud ]
Zoals verder vermeld, is de Vlaamse Gemeenschap bevoegd voor de
‘sociale hulp- en dienstverlening aan gedetineerden met het oog op hun
sociale reïntegratie’.
De keuze die gemaakt werd om hiertoe een strategisch plan op te stellen
is echter niet alleen ingegeven door onze bevoegdheid terzake.
Het uitgangspunt is tevens dat ook een gedetineerde, niettegenstaande
het feit dat hij van zijn vrijheid is beroofd, zijn fundamentele
(grond)rechten behoudt. Hij heeft niet meer rechten dan een ‘gewone’
burger, maar hij blijft wel drager van rechten. Enkel het recht om te gaan
en te staan waar hij wil, is hem ontnomen.
De gedetineerde blijft lid van de samenleving en blijft het recht
behouden op de maatschappelijke hulp- en dienstverlening. Het is dan ook
belangrijk dat hij dit recht kan uitoefenen, ook in de gevangenis en dit
met het oog op een vlotte reïntegratie in de samenleving.
Bij de uitbouw van die hulp- en dienstverlening is het dan ook
belangrijk de band met de samenlevingsvoorzieningen te behouden of
te herstellen.
We kiezen dan ook bewust voor een inclusieve benadering t.a.v. de
gedetineerden : de toeleiding van de hulp- en dienstverlening vanuit de
Vlaamse Gemeenschap is niet enkel een opdracht vanuit welzijn, maar elke
administratie, VOI, elk departement dient, gecoördineerd en integraal,
zijn verantwoordelijkheden op te nemen naar deze doelgroep.
Gezien hun opsluiting kunnen gedetineerden niet zoals een ‘vrije’
burger zelf naar de hulp- en dienstverlening toestappen. Daarom is het een
gerechtvaardigde verwachting dat de Vlaamse Gemeenschap zelf een stap naar
de gevangenissen zet en het initiatief neemt hun hulp- en dienstverlening
ook voor gedetineerden beschikbaar en toegankelijk te maken.
Aldus blijft de gedetineerde het recht behouden op een menswaardig
bestaan, op maatschappelijke hulp- en dienstverlening en op individuele
ontplooiingskansen.
Het blijft belangrijk dat de gedetineerde deze rechten kan blijven
uitoefenen, dat er gestreefd wordt naar zijn rehabilitatie, en dat hij
kansen krijgt tot herstel én reïntegratie.
Het moet duidelijk zijn dat –omzeggens- elke gedetineerde terugkeert
naar de sa-menleving en hem dus de kansen moeten worden geboden om
tijdens, maar zeker na de vrijheidsstraf, hieraan weer volop te
participeren. Het bevorderen van de reïntegratie van de gedetineerden
betekent trouwens niet enkel zijn grondrechten continueren, maar eveneens
een preventie van verder slachtofferschap.
[ Naar hoofdinhoud ]
Door de daden van de gedetineerden is het evenwicht met de samenleving
verstoord.
Met samenleving bedoelen we hier zowel de samenleving als entiteit,
maar ook alle medeburgers en dus ook zijn slachtoffers.
Het is zeker niet de bedoeling om door de opstelling van dit
strategisch plan enkel tegemoet te komen aan de rechten en de noden van de
gedetineerden. We willen de gedetineerden ook benaderen als iemand die
iets goed te maken heeft, t.a.v. zijn slachtoffers en t.a.v. de
samenleving.
Waar we enerzijds het recht op de maatschappelijke hulp- en
dienstverlening van de gedetineerden willen realiseren, willen wij hen ook
responsabiliseren om dat verstoord evenwicht mede te helpen herstellen.
Het verhogen van het zelfwaardegevoel van de gedetineerden, het hen
blijven kansen geven door de samenleving, is één facet, hen kansen geven
om te reflecteren op de gevolgen van hun gedrag, hun mogelijkheden te
bieden om, maar ook aanzetten tot, waar mogelijk, de aangerichte schade
aan hun slachtoffers en de samenleving zoveel mogelijk te herstellen,
zeker naar de toekomst toe, is minstens even belangrijk.
In de tekst van ons strategisch plan staat ‘zodat hij zich harmonisch
en volwaardig kan ontplooien in de samenleving’. Belangrijk hierbij is
de nadruk op de wisselwer-king gedetineerde-samenleving-slachtoffer en het
zoeken naar een evenwicht tussen enerzijds het waarborgen van recht van de
gedetineerden op hulp- en dienstverlening en anderzijds een actieve
responsabilisering van de gedetineerden om hieraan te participeren en zijn
verantwoordelijkheid t.a.v. zijn slachtoffers en de samenleving op te
nemen.
[ Naar hoofdinhoud ]
De keuze om een strategisch plan op te stellen is ook ingegeven door
het feit dat de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden enkel kan
worden gerealiseerd door de uitbouw van een constructieve samenwerking met
:
- de diverse actoren binnen de Vlaamse Gemeenschap
- het ministerie van Justitie en de diverse justitiële partners op
het terrein : de ge-vangenisdirecties en het penitentiaire personeel
1. In de Vlaamse Gemeenschap
Bij het garanderen van de diverse vormen van hulp- en dienstverlening
die ook toe-gankelijk zijn voor de ‘gewone’ burger, zijn heel wat
ministers, departementen, ad-ministraties en Vlaamse Openbare Instellingen
bevoegd.
Onze bevoegdheid en verantwoordelijkheid inzake de hulp- en
dienstverlening aan gedetineerden kan enkel ingevuld worden door een
inclusief beleid te voeren dat een appèl doet op de verantwoordelijkheid
van al deze administraties, VOI’s en departementen die een relevant
aanbod kunnen bieden aan de doelgroep. Uiteraard is afstemming en coördinatie
daarbij cruciaal om een effectief en efficiënt beleid uit te bouwen,
temeer ook omdat een groot deel van de hulp- en dienstverlening ‘binnen
de muren’ moet gebeuren. De gevangeniscontext is niet alleen
‘vreemd’ voor de meeste betrokken actoren, maar hoofdinhouddien ook
beperkend. Een goede ondersteuning bij de toeleiding van de hulp- en
dienstverlening en vorming en coaching bij de uitvoering ervan zijn dan
ook essentieel. Een inclusief en integraal beleid veronderstelt een
gedeelde missie en visie en de operationalisering van een gezamenlijk
strategisch plan.
2. Met Justitie
Bij de uitvoering van dit strategisch plan is Justitie een zeer
belangrijke medestander. Om de mogelijkheden en de grenzen van de
samenwerking duidelijk te krijgen heeft een uitgebreide delegatie vanuit
Justitie actief geparticipeerd aan de opmaak van dit strategisch plan.
Het uiteindelijk product evenwel, bevat die keuzes die de Vlaamse
Gemeenschap heeft voorop gesteld.
Op basis van dit plan zal met Justitie formeel overleg worden gepleegd
om de sa-menwerking verder uit te bouwen en te concretiseren. Knelpunten
als informatie-uitwisseling en beroepsgeheim moeten uitgeklaard worden.
De inzet is te komen tot een modern detentiebeleid dat geschraagd wordt
door een gedeelde visie en complementaire doelstellingen, ingevuld en
gevoed vanuit ieders opdrachten, verantwoordelijkheden en bevoegdheden, en
geïnspireerd vanuit gedeelde bekommernissen.
Dit zal een noodzakelijke en doorgedreven afstemming vergen van een
sociaal en justitieel beleid.
[ Naar hoofdinhoud ]
Zoals reeds vermeld, betreft het hier een strategisch plan inzake onze
bevoegdheid en verantwoordelijkheid inzake de hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden. Dit plan stellen we op omwille van de vrijheidsberoving van
de gedetineerden en het feit dat zovele actoren bij het opnemen van deze
verantwoordelijkheid zijn betrokken.
Het betreft hier een ambitieus project : het beoogt het uitstippelen
van een geïnte-greerd beleid op lange termijn (10 jaar). Dit beleid
beoogt het dichten van de kloof tussen de huidige en de gewenste situatie,
voor wat onze verantwoordelijkheid naar de gedetineerden betreft.
Via dit strategisch plan beogen we in eerste instantie een duidelijke
profilering van wat we willen bereiken. Indien de nodige draagkracht wordt
gevonden, vragen we nodige middelen en de nodige decretale inbedding om
onze doelstellingen te bereiken.
Het opstellen en uitvoeren van een strategisch plan is een nuttig
instrument, maar het is tevens beperkt omdat het enkel de bedoeling heeft
een t.a.v. deze specifieke doelgroep effectief en efficiënt beleid uit te
bouwen.
Dit doet echter geen afbreuk aan :
- De noodzakelijkheid om ook onze verantwoordelijkheid t.a.v.
slachtoffers op te nemen. Uit het beleidsplan, het
samenwerkingsakkoord met de federale overheid inzake slachtofferzorg,
en de nadruk op het feit dat we ook aan slachtoffers een blijvende
garantie willen bieden op de effectuering van hun individuele en
sociale rechten, mag blijken dat we hieraan zeker de nodige aandacht
blijven besteden.
- De noodzaak om vanuit de Vlaamse Gemeenschap een algemene sociale
politiek te voeren op de domeinen waarop wij bevoegd zijn, een
degelijk en niet versnipperd preventiebeleid uit te bouwen en voor
iedereen het recht op maatschappelijke hulp- en dienstverlening te
realiseren. Ook hiertoe worden de nodige strategische plannen en
beleidsplannen uitgewerkt.
- De noodzakelijkheid om ook op andere terreinen en t.a.v. andere
doelgroepen onze verantwoordelijkheid op te nemen.
[ Naar hoofdinhoud ]
Door de staatshervorming (Wet van 8 augustus 1980, art. 5, §1, II, 7°)
werd de hulp-verlening aan gedetineerden een expliciete
gemeenschapsbevoegdheid. De gemeenschapsbevoegdheid strekt zich ook uit
over domeinen die buiten het kader van de bijstand aan personen vallen en
die relevant zijn voor (ex-)gedetineerden : onderwijs, sociale en
culturele vorming, beroepsopleiding en begeleiding naar de arbeidsmarkt,
gezondheidszorg, sport en recreatie,…
Aangezien de uitoefening van de gemeenschapsbevoegdheden en de
uitoefening van de federale bevoegdheden (tenuitvoerlegging van
vrijheidsstraffen) elkaar raken, werd op 28 februari 1994 een
Samenwerkingsakkoord afgesloten tussen de Staat en de Vlaamse Gemeenschap.
Centraal hierin staat de oprichting en de werking, in elke Vlaamse
gevangenis, van een welzijnsteam waarin overlegd, gepland en gestuurd
wordt met het oog op een integrale hulp- en dienstverlening.
Deze welzijnsteams vormen tevens de brug tussen de strafinrichting en
de uiteenlo-pende voorzieningen die werkzaam zijn op het gebied van
welzijn, gezondheid, on-derwijs, cultuur, tewerkstelling en opleiding.
Voorafgaand aan de ondertekening van dit samenwerkingsakkoord op 28
februari 1994, werd het op 17 november 1993 door de Vlaamse regering
goedgekeurd. In dezelfde vergadering werd eveneens beslist een Vlaamse
Interdepartementale Commissie ‘Hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden’ op te richten. Deze commissie kreeg als opdracht :
- binnen de zes maanden een inventaris op te maken van de wijzen
waarop de dienstverlening van de Vlaamse Gemeenschap rechtstreeks of
onrechtstreeks betrokken is op de problematiek van de gedetineerden in
de Vlaamse strafinrichtingen,
- de leemten terzake vast te stellen en voorstellen te doen ter
verbetering en ver-sterking van de inbreng van de Vlaamse Gemeenschap
in de strafinrichtingen.
Deze commissie heeft, uitgaande van de praktijkontwikkelingen en van
het reeds bestaande (Vlaamse) aanbod, getracht te komen tot een
omschrijving van het potentiële aanbod van de Vlaamse Gemeenschap inzake
hulp- en dienstverlening aan gedetineerden en hun naastbestaanden.
Dit resulteerde begin 1995 in een eerste eindrapport.
Diverse ontwikkelingen noopten er toe een stand van zaken op te maken
van de Vlaamse gemeenschapsbijdrage tot de hulpverlening aan
(ex-)gedetineerden en hun naastbestaanden en de noodzakelijke evoluties op
dit terrein. Op verschillende manieren wordt immers een enorm appel gedaan
op de dienstverlening vanuit de gemeenschappen :
- de proeve van beginselenwet inzake strafuitvoering, opgesteld door
prof. Lieven Dupont in opdracht van de minister van Justitie;
- de nieuwe federale wetgeving betreffende de voorwaardelijke
invrijheidsstelling;
- de aanbevelingen van de eerste Vlaamse interdepartementale commissie
‘hulp- en dienstverlening aan gedetineerden’ van begin 1995 en de
resolutie van het Vlaams Parlement van 10 juli 1997, waarbij aan de
Vlaamse regering gevraagd wordt werk te maken van een inclusief beleid
t.a.v. daders;
- signalen vanuit het werkveld zowel i.v.m. positieve evoluties als
i.v.m. knelpun-ten en een toenemende vraag naar maatschappelijke
dienstverlening.
De Vlaamse regering besliste op 9 juni 1998 dan ook om de Vlaamse
Interdepartementale Commissie ‘Hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden’ terug op te starten.
Deze commissie kwam tot de conclusie dat :
- er sinds de ondertekening van het samenwerkingsakkoord belangrijke
stappen zijn gezet in de ontwikkeling van de door de Vlaamse
Gemeenschap geboden hulp- en dienstverlening, maar dat deze hulp- en
dienstverlening nog ruim onvol-doende is in vergelijking met onze
bevoegdheden én verantwoordelijkheden
- hiertoe een aantal belemmeringen, ondermeer op het vlak van de
regelgeving, door de verschillende bevoegde departementen moeten
worden weggewerkt
- er concrete initiatieven moeten worden genomen op het vlak van de
organisatie en van de toeleiding van de hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden, zodat hun recht op maatschappelijke dienstverlening een
passender antwoord krijgt
- het huidige samenwerkingsakkoord in het licht van deze nieuwe
gegevens moet worden geëvalueerd en aangepast
Daartoe :
- is er nood aan een gestructureerde en permanente samenwerking met
het ministerie van Justitie om het aanbod van de Vlaamse Gemeenschap
te verwezenlijken;
- is er nood aan bevordering, ondersteuning en bewaking van de Vlaamse
beleidsontwikkelingen in het licht van de vooropgestelde objectieven
in verband met de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden en hun
naastbestaanden;
- er is nood aan bevordering, ondersteuning en bewaking van de
praktijkontwikke-lingen die in deze context tot stand (moeten) komen.
De commissie was van oordeel dat deze vele uitdagingen en het grote
appel op de Vlaamse Gemeenschap dat uitgaat van de evoluties op het vlak
van de reorganisatie van het gevangeniswezen, de uitwerking van een
strategisch plan noodzakelijk maken.
De Vlaamse regering nam op 8 juni 1999 deze aanbevelingen ter harte.
[ Naar hoofdinhoud ]
Een strategisch plan focust op het identificeren van de strategische
hoofdlijnen en strategische projecten die alle betrokkenen essentieel
achten om haar visie te realiseren. Hiermee overstijgt dus het strategisch
plan de operationele doelstellingen en jaarplanning van een organisatie.
Het gaat hier om een toekomstvisie waar naar toe gewerkt zal worden
gedurende een langere periode.
In het strategisch plan geven we aan wat we willen bereiken in de Hulp-
en dienstverlening aan gedetineerden : welke output en outcome we zullen
nastreven zodat er sprake is van een betere dienstverlening aan de
‘gebruikers’ van Hulp- en dienstverlening aan gedetineerden en aan de
samenleving in haar totaliteit.
Een strategisch plan is nodig om onze intenties te expliciteren tot
duidelijke hoofdlijnen zodat het gaat functioneren als een instrument om
te sturen, op te volgen en bij te sturen.
Het is tevens een engagement tussen de functionele minister en de
betrokken sectoren om allen volgens dezelfde visie en richtlijnen de
vooropgestelde hulp- en dienstverlening uit te voeren. Hiermee hebben
beide betrokken partijen meer garanties op continuïteit en innovatie
enerzijds en werkelijke realisatie van de beoogde resultaten en effecten
anderzijds.
[ Naar hoofdinhoud ]
Welke fasen heeft de Interdepartementale Commissie doorlopen om te
komen tot dit strategisch plan :
- Inventarisatiefase
- Diagnosefase
- Synthesefase
- Goedkeuringsfase
- Implementatiefase
|
Fase
|
Activiteit
|
|
Fase 1
|
Inventarisatiefase
Aftasten van de mogelijkheden en beperkingen van de dienst- en
hulpverlening aan gedetineerden
|
| |
Focus Consulting voerde gestructureerde diepte-interviews met
alle aangeduide stuurgroepleden en enkele belangwekkende
sleutelfiguren gebaseerd op een vooraf voorbereide vragenlijst over:
- relevante evoluties (kansen en bedreigingen) in verband met
het vraagstuk over hulp- en dienstverlening aan gedetineerden
via een inclusief en gecoördineerd beleid
- de sterkten en zwakten van de huidige situatie
- de gewenste situatie
Resultaat : een duidelijke beschrijving van de perceptie over de
doel- en belangengroepen, sterktes en zwaktes, kansen en
bedreigingen
|
|
Fase 2
|
Diagnosefase
Analyse van de omgeving : de doel- en belangengroepen
|
| |
Focus Consulting ontwikkelde een rapport over alle gevoerde
gesprekken en presenteert dit aan de voltallige stuurgroep,
gedurende een ééndaagse wokshop om zo samen een eerste schets voor
de toekomst te ontwikkelen
Resultaat :
- Een duidelijk gemeenschappelijk inzicht in de wensen, noden en
verwachtingen van de doel- en belangengroepen
- Een gedeeld standpunt over het rapport : in welke mate kunt u,
als stuurgroeplid de bevindingen, conclusies en aanbevelingen
onderschrijven
- De verdere rijping van een toekomstvisie
|
|
Fase 3a
|
Synthesefase :
Ontwikkeling van het strategisch plan
|
| |
Een workshop van in totaal 4 dagen voor het bepalen van de missie
en de krachtlijnen als ook een eerste aanzet van de strategieën
workshop-inhoud:
- bespreken van de verwachtingen van de ‘klant’ en de
belangengroepen en bepalen in welke mate de stuurgroep daar aan
tegemoet wil/kan komen
- formuleren van een ideaalbeeld over de hulp- en
dienstverlening aan gedetineerden via een inclusief en gecoördineerd
beleid
- formulering van de missie voor een inclusief en gecoördineerd
beleid voor gedetineerden
- uitwerken van de missie in een aantal ambities (de
krachtlijnen)
- globale bepaling van de strategieën (geen uitwerking ervan);
in principe worden er maximaal 5 strategieën bepaald
Resultaat : een eerste versie van het strategisch plan voor hulp-
en dienstverlening aan gedetineerden
|
|
Fase 3b
|
Synthesefase
Afstemming met de minister en de betrokken Directies (VOI,
werkveld, justitie, …)
|
| |
Aangezien dit strategisch plan uitgevoerd gaat worden door
diverse betrokken instanties, ging ieder stuurgroeplid, deze eerste
aanzet van het strategisch plan presenteren en afstemmen met
zijn/haar eigen Directie om te vernemen in welke mate zij dit plan
kunnen valideren.
Vervolgens was er een tussentijdse ééndaagse valideringswokshop
met alle stuurgroepleden voor de noodzakelijke aanpassingen aan het
strategisch plan.
Het eindresultaat van deze bijeenkomst werd afgestemd met de
functionele minister en haar voorlopig akkoord werd gevraagd voor
dit strategisch plan.
Resultaat : confirmatie dat het ontwikkelde strategisch plan
voldoende draagvlak heeft bij betrokken Directies en minister
|
|
Fase 3c
|
Synthesefase
Uitwerking van de strategieën
|
| |
De globaal geformuleerde (zie fase 3a) strategieën werden verder
uitgewerkt/verfijnd en de kritische succesfactoren worden per
strategie in kaart gebracht.
Aanpak :
- Iedere sector gaf haar input per strategie, die werd
besproken, gesynthetiseerd en goedgekeurd door de hele
stuurgroep.
- Per strategie werd een eerste globaal actieplan voor de
toekomst gedefinieerd (zodat na goedkeuring van het strategisch
plan dit verder in elke betrokken sector uitgewerkt kan worden
met een gap-analysis -huidige versus gewenste situatie-,
prioritaire projecten en prestatie-indicatoren).
- Vervolgens werden de kritische succesfactoren per strategie in
kaart gebracht.
Resultaat : Een gedeelde ambitie voor de toekomst en een
duidelijke gedefinieerde leidraad voor een integraal en gecoördineerd
beleid tav gedetineerden voor de stuurgroep.
|
|
Fase 4a
|
Goedkeuringsfase
Consolidering van het uitgewerkte strategisch plan per sector
|
| |
Opnieuw ging ieder stuurgroeplid naar zijn eigen Directie om het
uitgewerkte strategisch plan te presenteren en af te stemmen.
Vervolgens kwam er opnieuw een ééndaagse valideringswokshop met
alle stuurgroepleden en werd het uitgewerkt strategisch plan
aangepast op grond van de gekregen feedback van de achterban
Resultaat : Een gedeelde ambitie voor de toekomst en een
duidelijke gedefinieerde leidraad voor een integraal en gecoördineerd
beleid tav gedetineerden zowel door de stuurgroep, IDC als
betrokken Directies
|
|
Fase 4b
|
Goedkeuringsfase
Validering door de minister en goedkeuring door de Vlaamse
regering
|
| |
Nadat het hele uitgewerkte strategisch plan voltooid was, werd
het gepresenteerd aan de minister en kan na haar goedkeuring de
wettelijke procedure starten voor de goedkeuring door de Vlaamse
Regering
Resultaat :
Een goedgekeurd strategisch plan door de minister en de Vlaamse
Regering
|
|
Fase 5
|
Implementatie
|
| |
Na de goedkeuring door de Vlaamse Regering, uitwerken van een
implementatieplan (hierin staat gedetailleerd hoe en met welke
snelheid en fasering van de huidige naar de gewenste situatie zal
worden toegewerkt en op welke manier en door wie het strategisch
plan zal worden opgevolgd en bijgestuurd)
|
[ Naar hoofdinhoud ]
Dit is een analyse van de omgeving waarin we opereren. Vooral de
verwachtingen die de Vlaamse Gemeenschap ontmoet in de uitvoering van haar
opdracht moeten worden op een rijtje zetten en vervolgens beoordeeld in
welke mate zij aan die verwachtingen wenst tegemoet te komen.
We onderscheiden :
- de doelgroep : dit is een homogene groep van personen aan wie de
Vlaamse Gemeenschap haar hulp- en dienstverlening primair wil
aanbieden
- de actoren : personen of organisaties die de diensten en hulp in de
gevangenis verzekeren aan de gedetineerden en hun sociaal netwerk
- De stakeholders : zijn personen of organisaties die een belangrijke
invloed uitoefenen op de hulp- en dienstverlening en daardoor de
verdere ontwikkeling en groei meebepalen
[ Naar hoofdinhoud ]
Een Missie geeft aan wat de bestaansreden is van een
organisatie. In ons geval wat de bestaansreden is van Hulp- en
dienstverlening aan gedetineerden. De missie verwoordt de opdracht die de
functionele minister, bekrachtigd door de Vlaamse Regering, geeft aan één
of meerdere beleidsdomeinen tegelijkertijd. Vaak wordt de missie
verduidelijkt door een korte toelichting op de sleutelwoorden en de
ambities die daarbij worden aangegaan (de zgn. Krachtlijnen). Een missie
blijft meestal een lange periode gehandhaafd en wordt dikwijls bij decreet
vastgelegd.
De missie geeft antwoord op de vraag :
- Wie we zijn
- Wat we doen
- Voor wie
- Met welke finaliteit
Een Visie geeft een toekomstbeeld en expliciteert het
ambitieniveau van een organisatie. Een visie gaat per definitie uit van
een aantal wensen die in de toekomst gerealiseerd moeten worden. De visie
overstijgt dus de huidige realiteit en werpt een blik op de toekomst. In
visie wordt duidelijk gemaakt hoe de organisatie zichzelf in de toekomst
ziet. Welke identiteit zij graag wenst te hebben over een middellange
periode.
In onze benadering gaan we uit van een missie/visie om zo een
appellerend en enthousiasmerend effect te bekomen op alle betrokkenen.
De missie is uitgewerkt in krachtlijnen. Dit is een verklaring
van alle gebruikte sleutelwoorden in de tekst van de missie. Krachtlijnen
maken tevens duidelijk welke intenties achter de korte zin van de missie
schuilen. Zo kan iedereen de volle draagwijdte van de missie omvatten.
De missie is ook uitgewerkt in ambities, ook wel engagementen
genoemd. Ambities of engagementen zijn concrete vertalingen van
de missie naar de gekozen doelgroep, actoren en stakeholders. In de
engagementen staat duidelijk verwoordt waarop de betrokkenen kunnen
rekenen. Het is als het ware een concretisering van de missie. De
engagementen maken duidelijk hoever de Vlaamse Gemeenschap wil gaan in het
opnemen van haar verantwoordelijkheden ten aanzien van de dienst – en
hulpverlening aan gedetineerden.
[ Naar hoofdinhoud ]
Vervolgens worden de strategieën bepaald. Dit zijn strategische
doelstellingen, domeinen waarop de Vlaamse Overheid haar inspanningen een
periode lang wil concentreren om de missie/visie en aangegane engagementen
te realiseren. Strategieën maken duidelijk op welke wijze de huidige
situatie overbrugd zal worden naar de gewenste situatie. Waarop jaar in
jaar uit gewerkt zal worden om langzaam maar zeker de beoogde evoluties en
veranderingen te weeg te brengen. Strategieën zijn daarom vaak in eerste
instantie redelijk abstract geformuleerd en krijgen hun concretisering in
de jaarlijkse operationele plannen.
Per strategie worden de beleidseffecten en beleidsindicatoren
bepaald. Beleidseffecten zijn de effecten die ontstaan na het behalen van
resultaten. Het gaat dus verder dan output. Output is hetgeen we als
resultaat willen bekomen. Effect is hetgeen we kunnen waarnemen als het
resultaat er is. Dan zien we welke verandering dan heeft veroorzaakt.
Beleidseffecten moeten we kunnen meten en daarom zijn per beleidseffect
ook beleidsindicatoren geformuleerd. Beleidsindicatoren zijn
bronnen waaruit we gegevens kunnen halen die informatie geven over het al
dan niet realiseren van progressie en de realisatie van het beoogde
effect. Het zijn dus zaken waaruit we gegevens kunnen opvragen of
afleiden. Bronnen kunnen kwantitatieve informatie bevatten maar ook
kwalitatieve informatie.
Kritische succesfactoren geven antwoord op de vraag: "Wat
moeten we vooral in het oog houden om onze toekomstvisie te realiseren
?" "Waarin moeten we succesvol zijn om de overeengekomen
strategieën te kunnen volbrengen ?"
KSFs zijn kenmerken of consequenties die voortvloeien uit de huidige
situatie en waar het de nodige aandacht voor moet hebben als alle
betrokkenen samen de missie en strategieën willen realiseren.
[ Naar hoofdinhoud ]
Het operationeel plan is de uitwerking van het strategisch
gedeelte van het Strategisch Plan : hierin staan concrete afspraken ter
uitvoering van de missie/visie, strategieën en kritische succesfactoren.
Uit de mix van strategie en kritische succesfactoren worden de eerste
prioritaire projecten afgeleid. Dit zijn projecten die als allereerste
zouden moeten worden uitgevoerd om zo belangrijke stappen te zetten die
cruciaal zijn voor het behalen van de eerste kleine successen en
realisaties van het strategisch plan.
[ Naar hoofdinhoud ]
De Vlaamse Gemeenschap waarborgt het
recht van alle gedetineerden en hun directe sociale omgeving op een
integrale en kwaliteitsvolle hulp- en dienstverlening zodat ook zij zich
harmonisch en volwaardig kunnen ontplooien in de samenleving.
Onder Vlaamse Gemeenschap verstaan we gemandateerden :
- Het Parlement, regering en het ministerie zelf of middels eigen
organisatiestructuren (bijvb. Vlaamse Openbare Instellingen (VOI’s)
- Openbare en erkende voorzieningen (instanties en organisaties) en
personen
[ Naar hoofdinhoud ]
Hiermee bedoelen we dat elke gedetineerde dezelfde kansen en aanspraken
heeft als de gewone burger, met de beperking dat hij van zijn vrijheid is
beroofd. Dus dit betekent dat de Vlaamse Gemeenschap de uitoefening van
het recht op hulp- en dienstverlening wil waarborgen.
We schrijven niet ‘waarborgt een integrale en kwaliteitsvolle hulp-
en dienstverlening’, maar wel ‘recht op….’ omdat we uitgaan van de
gedetineerde als hulpvrager, als bepaler van de keuze van welke hulp- en
dienstverlening hij gebruik wenst te maken.
Het is niet de Vlaamse Gemeenschap die bepaalt wat de gedetineerde
nodig heeft in functie van een harmonieuze en volwaardige ontplooiing in
de samenleving. Vanzelfsprekend zullen we de gedetineerden informeren,
sensibiliseren en een beroep doen op hun verantwoordelijkheid t.a.v. hun
reïntegratie in de samenleving. De uiteindelijke beslissing hierover
blijft echter bij hen.
[ Naar hoofdinhoud ]
Met ‘alle gedetineerden’ bedoelen we alle categorieën van
gedetineerden en tevens voor elke gedetineerde in onze Vlaamse
gevangenissen* een rechtsgelijke toegang tot de hulp- en dienstverlening.
Het betreft hier zowel beklaagden, veroordeelden als geïnterneerden,
zowel Vlamingen, vreemdelingen, als anderstaligen.
* de facto levert de Vlaamse Gemeenschap ook diensten
aan personen in de gevangenissen van St. Gillis en Vorst (geen
gevangenissen op Vlaams grondgebied, maar tweetalige gevangenissen die
daardoor onder een ander wetgeving vallen) op grond van een wederzijds
akkoord.
[ Naar hoofdinhoud ]
Hiermee bedoelen we voornamelijk, de ouders, de kinderen, partner en
directe vrienden van de gedetineerde, maar uiteindelijke alle personen
wier leven in belangrijke mate beïnvloed is door de situatie waarin de
gedetineerde zich bevindt of zich in de toekomst zal bevinden.
Wij vermelden ook expliciet de directe sociale omgeving, omdat we
kiezen voor een benadering van de gedetineerden in hun sociale context.
We kiezen eveneens voor het opvangen van de gevolgen voor de directe
sociale omgeving, zodat ook zij hun verankering in de samenleving niet
verliezen.
In deze expliciete keuze verschillen we van en stellen we ons
complementair op t.a.v. Justitie die zich expliciet op de gedetineerde als
individu richt.
[ Naar hoofdinhoud ]
Hulp- en dienstverlening:
Alle hulp- en dienstverlening die door de Vlaamse Gemeenschap wordt
georganiseerd of verstrekt op de terreinen van welzijn, gezondheid,
cultuur, onderwijs, sport, werkgelegenheid, huisvesting*, ….
* er is doelbewust geen volledige opsomming gemaakt van
alle hulp- en dienstverlening die de Vlaamse Gemeenschap nu biedt omdat
deze lijst enerzijds snel verouderd zou zijn en anderzijds omdat de lijst
niet wenst beperkend of exhaustief te zijn.
Integraal en Kwaliteitsvol:
Het gaat om een geïntegreerde, efficiënte en effectieve hulp- en
dienstverlening waarbij we dezelfde kwaliteitsstandaarden zullen hanteren
als t.a.v. de reguliere hulp- en dienstverlening, en dit op de volgende
niveaus :
Op het niveau van de gedetineerden:
- Het betreft een kwaliteitsvolle hulp- en dienstverlening op maat van
de gedetineerde : zij houdt rekening met de vragen, behoeften en
mogelijkheden van de gedetineerde en zij stemt de verschillende vormen
van hulp- en dienstverlening op mekaar af.
- De hulp- en dienstverlening houdt rekening met de tijdsdimensie,
d.w.z. met (de fase van) het detentieverloop en (de fase van de)
persoonlijke ontwikkeling van de gedetineerde. Hierbij streven we
continuïteit inzake de hulp- en dienstverlening na zowel in de
periode voor, tijdens als na de detentie.
- Omdat ook de plaats waar we de hulp- en dienstverlening zullen
verstrekken een rol speelt, zullen wij er enerzijds naar streven om
het aanbod aan te passen aan de plaatselijke mogelijkheden en
anderzijds met Justitie te overleggen of de gedetineerde gebruik kan
maken van faciliteiten elders door hem te verplaatsen (andere
gevangenis of andere modaliteit van de vrijheidsstraf (halve
vrijheid,…)).
Op het niveau van de gevangenis:
- We zullen niet alleen de verschillende vormen van de hulp- en
dienstverlening binnen de gevangenissen op mekaar afstemmen maar ook
op de populatie in de gevangenis
- We engageren ons om overal hetzelfde basisaanbod te kunnen bieden.
We zullen dit aanvullen met een specifiek aanbod in bepaalde
gevangenissen, voor zover dit aanbod effectief beschikbaar is voor zij
die er beroep wensen op te doen.
Op het niveau van de Vlaamse Gemeenschap:
Afstemming betekent hier dat alle niveaus betrokken zijn, hun
verantwoordelijkheid opnemen en een geïntegreerd aanbod verzorgen.
Hiertoe zullen we coördineren en samenwerken op plaatselijk, regionaal en
Vlaams niveau. We willen komen tot een zeer toegankelijke hulp- en
dienstverlening met de volgende kenmerken:
- heeft een lage instapdrempel
- verzekert de continuïteit en dus ook het juiste moment van instap
- slaat bruggen zowel tijdens de detentieperiode (herstelt link met de
wereld buiten) als erna (overbruggen van de stap naar het
"gewone" leven)
- houdt rekening met de beschikbaarheid van de gedetineerden
Deze doelstellingen kunnen we realiseren door een optimale samenwerking
tussen Justitie en de Vlaamse Gemeenschap.
[ Naar hoofdinhoud ]
Hierin leggen we de nadruk op een wisselwerking tussen het individu en
de samenleving. Dit proces verloopt in 2 richtingen. De gedetineerde moet
enerzijds de kans krijgen zijn verantwoordelijkheid op te nemen t.a.v. de
samenleving, anderzijds creëert de samenleving t.a.v. de gedetineerde
dezelfde mogelijkheden als zijn niet opgesloten medeburgers (= ook) tot
een harmonische ontplooiing en een volwaardige participatie aan de
samenleving.
Het begrip ‘Samenleving’ vullen we veelzijdig in : het omvat zowel
de samenleving als sociale entiteit als de individuele medeburgers. Deze
samenleving stopt niet aan de muren, maar blijft aanwezig zowel voor,
tijdens als na de detentieperiode, en zowel binnen als buiten de
gevangenis.
Door deze benadering en door in onze missie en visie de nadruk te
leggen op deze continuïteit, engageren we ons tot het opnemen van een
belangrijke signaalfunctie naar de Vlaamse samenleving en willen we
streven naar een samenleving die dit ideaal ook beoogt.
Harmonisch en volwaardig
Allereerst wil de Vlaamse Gemeenschap ernaar streven dat de
gedetineerden evenals alle andere personen in de samenleving zich evenzeer
harmonisch en volwaardig kan ontplooien.
In deze verhouding tussen individu en samenleving willen we de
zelfwaarde van de gedetineerde verhogen en streven we via een actieve
responsabilisering van de gedetineerde naar het aanvaarden van zijn eigen
persoonlijkheid en het kunnen omgaan met de eigen levensgeschiedenis.
Hierbij nodigen we de gedetineerden uit om na te denken over zijn
gedrag en de effecten ervan op de slachtoffers en de samenleving als
geheel. Wij nodigen hem eveneens uit zijn bereidheid om aan zijn eigen
gedrag te werken te vergroten.
De gedetineerde en zijn directe sociale omgeving mogen niet
gestigmatiseerd worden door de samenleving maar dienen gezien te worden
als personen die volwaardig kunnen blijven participeren aan de
samenleving.
Ontplooien
Dit alles is een proces, waarbij een traject wordt afgelegd dat niet
van nul vertrekt en nooit af zal zijn, waarbij we zullen inspelen op de
kwaliteiten en mogelijkheden van alle betrokkenen, zowel gedetineerden,
medeburgers als samenleving.
[ Naar hoofdinhoud ]
Wij engageren ons om ervoor te zorgen dat wij een hulp- en
dienstverleningsaanbod verstrekken zodat :
- gedetineerden kunnen reflecteren, communiceren en initiatieven nemen
m.b.t. zichzelf, hun plaats in en hun verbondenheid met de sociale
omgeving en hun verhouding tot het slachtoffer en de samenleving;
- gedetineerden voor zichzelf een zinvol levensproject kunnen invullen
en uitvoeren en zo een eigen bijdrage kunnen leveren aan de opbouw van
een meer menswaardige samenleving;
- wij, in overleg met Justitie, de gedetineerden ondersteunen bij het
opstellen, uitvoeren, opvolgen en bijsturen van hun detentie- en
reclasseringsplannen zodat zij in staat zijn hun eigen invulling te
geven aan hun detentie- en reclasseringsplan;
- gedetineerden zo veel als mogelijk hun verbondenheid met hun directe
sociale omgeving en de samenleving behouden en zo mogelijk versterken
zodat de detentieschade beperkt blijft en de reïntegratie zo vlot
mogelijk verloopt;
- wij bijdragen tot de kwaliteit van het leven in de gevangenis.
[ Naar hoofdinhoud ]
Wij engageren ons om
- een ruim en sterk draagvlak te creëren binnen de Vlaamse Overheid
voor de realisatie van de missie/visie;
- het nodige decretaal en reglementair kader uit te bouwen voor de
uitvoering van het strategisch plan;
- de randvoorwaarden te vervullen en middelen en structuren aan te
reiken aan de actoren om hen in staat te stellen een gepast aanbod
inzake hulp- en dienstverlening aan gedetineerden te bieden;
- de samenwerking met Justitie te optimaliseren via geëigende
samenwerkingsmodellen en organisatievormen vanuit een
gemeenschappelijke visie en complementaire doelstellingen;
- de nodige stappen te zetten om het beleid t.a.v. de gedetineerden
permanent te evalueren en zo nodig bij te sturen. Daartoe verzamelen
we data, meten we effecten en bouwen we een wetenschappelijke
begeleiding uit.
[ Naar hoofdinhoud ]
Wij engageren ons om
- gelijkwaardige inspanningen te leveren ten aanzien van alle
categorieën van gedetineerden en alle strafinrichtingen;
- een hulp- en dienstverleningsaanbod op maat te verzekeren met als
kenmerken :
- continuïteit
- toegankelijkheid
- gelijkmatige spreiding
- uniforme kwaliteit;
- in te staan voor de uitwerking van een efficiënte en effectieve coördinatie
van de eigen hulp- en dienstverlening en deze af te stemmen en uit te
werken in samenspraak met Justitie en de Gevangenisdirecties;
- samen met Justitie de gedetineerden bijstaan bij het opstellen,
uitvoeren, opvolgen en bijsturen van hun detentie- en
reclasseringsplannen, zodat de gedetineerden in staat zijn hun een
eigen invulling te geven aan detentie- en reclasseringsplannen;
- informatie uit te wisselen en feedback te geven conform een uit te
werken afsprakenkader.
[ Naar hoofdinhoud ]
Wij engageren ons om
- ervoor te zorgen dat ons beleid t.a.v. gedetineerden begrepen en
aanvaard wordt door de Vlaamse bevolking;
- in ons algemeen beleid en in de uitbouw van de hulp- en
dienstverlening aan gedetineerden rekening te houden met de positie en
de rechten van het slachtoffer;
- te streven naar een efficiënt, effectief en betaalbaar beleid ter
zake;
- bij te dragen aan een goede sociale politiek, een geïntegreerd
preventiebeleid en een kwaliteitsvol welzijnsbeleid om zo de instroom
in de gevangenissen te voorkomen en te beperken;
- te streven naar een mentaliteitsverandering die bijdraagt tot een
volwaardige deelname van de (ex)gedetineerden aan het maatschappelijk
leven.
[ Naar hoofdinhoud ]
De volgende 5 kernstrategieën zijn gekozen door de stuurgroep:
- Uitbouwen van een kwalitatief aanbod
- Profileren van het hulp- en dienstverleningsaanbod
- Ontwikkelen en implementeren van samenwerkingsmodellen en
organisatievormen
- Verkrijgen en vergroten van het draagvlak bij de actoren van de
Vlaamse Gemeenschap en bij de stakeholders : Gevangenisdirecties,
Justitie en samenleving
- Ontwikkelen en implementeren van een HRM- en
Organisatieontwikkelingsbeleid
[ Naar hoofdinhoud ]
Strategie
Uitbouwen van een kwalitatief aanbod zodat alle gedetineerden gelijke
kansen krijgen op rehabilitatie en reïntegratie, zij in de mogelijkheid
worden gesteld zoveel mogelijk de schade aan de slachtoffers en de
samenleving te herstellen en zo weinig mogelijk schade ondervinden als
gevolg van de detentie.
De beoogde effecten
- Zo groot mogelijke rehabilitatie van de gedetineerden
- Vlottere reïntegratie in de samenleving
- Zo weinig mogelijk nadelige effecten van de opsluiting
- Zoveel mogelijk kansen tot herstel van de aan de slachtoffers en
samenleving aangerichte schade
- Zo groot mogelijk welzijn voor de directe sociale omgeving
Beleidsindicatoren
- Het aantal personen (uitgedrukt in percentage) dat inderdaad
vervroegd en of voorwaardelijk vrijkomt op grond van een positieve
evaluatie van criteria waaraan de Vlaamse Gemeenschap haar bijdrage
nadrukkelijk heeft geleverd
- Het aantal ex-gedetineerden dat 6 – 12 maanden na de detentie
effectief hun eigen inkomen verdient
- Andere relevante indicatoren zullen worden bepaald (zie operationeel
plan)
Hiertoe:
- Bouwen wij een integraal hulp- en dienstverleningsaanbod uit, dat
beantwoordt aan de volgende criteria :
- Toegankelijk (voor alle categorieën van gedetineerden)
- Kwaliteitsvol
- Continu (voor-tijdens-na detentie)
- Laagdrempelig
- Op maat van de gedetineerde (behoeftengestuurd) en rekening
houdend met de context en de mogelijkheden van de gedetineerde
Volksontwikkeling, bibliotheekvoorziening en culturele manifestaties
- Realiseren een degelijke lectuur- en informatievoorziening, in
aansluiting op de buitenwereld en aangepast aan de gevangenis
- Zorgen ervoor dat het Vlaamse aanbod inzake culturele manifestaties
op een gelijkwaardige manier beschikbaar wordt voor alle gedetineerden
- Voorzien van voldoende sociaal-culturele werkers voor groepsmatige
sociaal-culturele activiteiten in elke gevangenisentiteit en hen
voorzien van werkingsmiddelen
Arbeidstoeleiding
Vizo:
- Zorgt ervoor dat elke gedetineerde, voor zover dit past in een
trajectbegeleiding op maat, een beroep kan doen op het Vlaamse aanbod
inzake vorming en ondersteuning tot zelfstandig ondernemen.
VDAB
- Verstrekt aan alle gedetineerden die een beroep doen op haar
diensten en die weldra beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt, een
aanbod van integrale trajectwerking op maat, geënt op de
arbeidsmarkt.
- Maakt op de terreinen waar zij werkzaam is en op vraag van de
gedetineerden die worden toegeleid door de betrokken actoren, zijn
dienstverlening van integrale trajectwerking beschikbaar (bepaalde
modules binnen de gevangenissen, andere buiten de gevangenissen).
- Leidt haar eigen personeel op om beter met de doelgroep te kunnen
omgaan.
Werkgelegenheid
- Streeft ernaar om, zoals bij de opleidingsprogramma’s, ook voor de
toegang tot de werkgelegenheidsprogramma’s, de detentieperiode
gelijk te stellen met een periode van werkloosheid.
Onderwijs
- Past het aanbod inzake basiseducatie aan aan de behoeften van de
gedetineerden.
- Maakt, voor zover dit past in een trajectbegeleiding op maat, het
Vlaamse onderwijsaanbod toegankelijk voor de gedetineerden via een
koppeling aan en toeleiding via de centra voor basiseducatie.
- Realiseert verder het bestaande, voor gedetineerden toegankelijke,
reguliere aanbod.
- Doet via het afstandsonderwijs een algemeen aanbod op het vlak van
het hoger onderwijs.
Sport
- Via de stimulerende en sensibiliserende inzet van BLOSO alle
relevante instanties en actoren in Vlaanderen ertoe te bewegen hun
verantwoordelijkheid t.a.v. gedetineerden op het vlak van de
sportvoorziening op te nemen.
Gezondheidszorg
- Stimuleert en ondersteunt het overleg met de federale overheid op
het vlak van de gezondheidszorg om te komen tot een aan de behoeften
van de gedetineerden en geïnterneerden beantwoordend geïntegreerd
aanbod.
- Realiseert op het vlak van de geestelijke gezondheidszorg een op de
eerstelijnshulpverlening aansluitend (preventief en curatief)aanbod
t.a.v. alle gedetineerden.
- Streeft naar en werkt mee aan een gecoördineerde preventieve en
curatieve aanpak van de drugproblematiek in alle gevangenissen.
Welzijn
JWW
- Analyseert de probleemsituatie en de capaciteiten van de cliënt
analyseren en inventariseert hun oplossings- en
handelingsmogelijkheden
- Helpt en motiveert de cliënt tot het nemen van beslissingen omtrent
zijn eigen situatie
- Werkt een concreet eerstelijnsaanbod van vroeghulp,
detentiebegeleiding, reclasseringshulp en rechtshulp uit op maat van
de vragen van de hulpvrager, rekening houdend met de juridisch
maatschappelijke context waarin deze zich bevindt
- Maakt maximaal gebruik van de maatschappelijke oplossings- en
integratiemechanismen door door te verwijzen en de maatschappelijke
basisvoorzieningen en de eerstelijnsvoorzieningen te ontsluiten
- Zoekt structurele oplossingen voor niet of onvoldoende beantwoorde
vragen naar dienst- en hulpverlening (vertaling van individuele
noden).
- Signaleert t.a.v. het algemeen welzijnswerk, de brede
maatschappelijke dienstverlening, de overheid en de publieke opinie
problemen, knelpunten en realisaties die de optimalisering van deze
hulp- en dienstverlening hinderen, respectievelijk vooruit helpen
Kind en Gezin
- Zal het huidig preventief zorgaanbod aan zwangere gedetineerden en
vrouwelijke gedetineerden met jonge kinderen blijven realiseren
- Daarnaast wil zij binnen zijn opdrachten een aanbod aan
gedetineerden wiens vrouw zwanger is of aan mannelijke gedetineerden
met jonge kinderen conceptueel uitwerken en daarna realiseren, vanuit
het kader van
opvoedingsondersteuning, rechten van kinderen en preventie van
kindermishandeling en dit in samenwerking met andere partners binnen
de Vlaamse Gemeenschap.
Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een handicap
- Een gedetineerde die een beroep doet op het VFSIPH en door dit Fonds
als gehandicapt persoon erkend wordt, kan bij dit Fonds terecht voor
het gehandicaptenaanbod inzake specifieke zorgvormen,
tewerkstellingsstimuli en individuele, materiële bijstand, indien dit
verzoenbaar is met de detentievoorwaarden
Concreet betekent dit:
Volksontwikkeling, bibliotheekvoorziening en culturele manifestaties
- Een bibliotheekvoorziening zal worden gerealiseerd in samenwerking
met de openbare bibliotheek en gewaarborgd door een inbedding in de
regelgeving voor bibliotheken
- De bibliotheekvoorziening kan worden gebruikt in het kader van
vorming en opleiding, zodat de bibliotheek kan fungeren als
‘leercentrum’
- Wat de culturele manifestaties en het sociaal-cultureel werk
betreft, zal bij een eventuele herziening van de criteria er steeds
rekening gehouden worden, (de criteria van) het aanbod aanpassen,
zodat alle gedetineerden gebruik kunnen maken van het aanbod.
- Personele en werkingsmiddelen zullen pro rata worden voorzien
- Er zullen werkingsmiddelen worden voorzien voor de sociaal-culturele
werkers zelf
Vizo
- Zal, voor zover dit past in de behoeften van gedetineerden, gekozen
modules inzake beroepskennis of bedrijfsbeheer aanbieden of eventueel
aanpassen.
- Zal haar aanbod aan de gedetineerden bekend maken
VDAB
- Zal aan alle gedetineerden die een beroep doen op zijn diensten en
voor wie effectieve beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt in zicht
komt, een integrale trajectwerking op maat aanbieden waarbij een goede
aansluting van de dienstverlening tijdens en na de detentie zal worden
nagestreefd en waarbij rekening wordt gehouden met de noden op de
arbeidsmarkt.
Deze trajectwerking omvat : basisdienstverlening (registratie als
werkzoekende en zoeken naar een passend werkaanbiedingen),
trajectbepaling na screening, sollicitatietraining, persoonsgerichte
vorming, beroepsopleiding, opleiding op de werkplek en
trajectbegeleiding.
- Zal de te behalen certificaten voor bepaalde opleidingen ook
toegankelijk maken voor gedetineerden
- Zal –op diverse manieren- de gedetineerden informeren over haar
aanbod.
- Zal voor elke gevangenis een medewerker als contactpersoon
aanduiden.
- Is bereid om, op vraag van de gevangenisdirecties, te informeren
over haar aanbod, het potentieel van de strafinrichting op de
opleidingsmogelijkheden te evalueren, en eventueel –tegen betaling-
supervisoren op te leiden.
- Zal haar eigen personeel opleiden om beter om te gaan met de
doelgroep.
- Zal, op vraag van zijn partners (gevangeniswezen, welzijn, andere
dienstverleners), het personeel van deze partners informeren over de
VDAB-dienstverlening t.a.v. gedetineerden
Onderwijs
- Basiseducatie wordt de spil voor de organisatie van het aanbod
inzake onderwijs. Opleidingen sociale promotie, met
tweedekansonderwijs als specifieke vorm, het Begeleid Individueel
Studeren (BIS) enz., zullen via basiseducatie worden toegeleid. Dit
betekent niet dat basiseducatie dit aanbod zelf verstrekt, maar zoekt
naar externe deskundigheid, dat dan op contractuele basis via
basiseducatie kan worden gesubsidieerd. De opdrachten van
basiseducatie zullen in de regelgeving worden uitgebreid.
- Basiseducatie vervult tevens een coördinatiefunctie voor
gedetineerden die Individueel Begeleid Leren volgen
- Bestaande samenwerkingsverbanden waar reguliere vormen van onderwijs
worden georganiseerd voor gedetineerden zullen worden gecontinueerd.
Sport
- Naast ontspanning biedt sport de mogelijkheid voor de gedetineerden
om zichzelf te leren kennen en te ontwikkelen. Hiertoe dienen
gekwalificeerde sportmonitoren in de gevangenissen te worden
aangesteld. BLOSO zal initiatiecursussen blijven organiseren. Vermits
BLOSO geen sportmonitoren subsidieert, zal zij voor de verdere
reguliere uitbouw de rol van voortrekker, stimulator en coördinator
opnemen om relevante instanties –we denken hier in eerste instantie
aan de provinciale overheden- hun verantwoordelijkheid terzake te
laten opnemen.
Gezondheidszorg
- In samenwerking met de federale overheid, zal op het terrein van de
gezondheidszorg grensoverschrijvend gewerkt worden aan de uitbouw van
forensische netwerken. De Vlaamse bevoegdheid inzake planning,
kwaliteitscontrole en de subsidiëring van infrastructuur kan hierbij
als een hefboom functioneren. Er zal echter ook bij de federale
overheid worden aangedrongen gedetineerden toegang te verlenen tot de
sociale zekerheid.
- Engageert zich om voorwaarden te scheppen voor de centra geestelijke
gezondheidszorg om ook in de gevangenissen (dus intramuros),
aansluitend op de eerstelijnshulpverlening, een (preventief en
curatief) aanbod uit te bouwen.
- Met alle betrokken actoren (welzijn, gezondheidszorg,
volksgezondheid, Binnenlandse Zaken (veiligheidscontracten) en
Justitie zal een gecoördineerd beleidsconcept inzake de
drugproblematiek worden uitgewerkt.
Welzijn
JWW
- Op het vlak van de hulpverlening zal de omkadering worden uitgebreid
zodat deze een werkbare caseload een systematisch aanbod toelaat.
- Zal activiteiten op het vlak van hulpverlening aan de directe
sociale omgeving en op het vlak van rechtshulp zullen verder uitbouwen
- Samen met de betrokken actoren (herstelconsulenten, slachtofferhulp
en evt. andere derden) zullen herstelgerichte activiteiten worden
uitgewerkt.
Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een handicap
- Wie als gedetineerde ingeschreven is bij het VFSIPH kan er terecht
voor advies bij studie- en beroepskeuze, beroepsopleidingen,
aanpassing arbeidspost of arbeidsgereedschappen, allerlei aanpassingen
en hulpmiddelen die de sociale integratie verhogen
- Zal zich, voor wat zijn doelgroep betreft, inschrijven in de uitbouw
van de forensische netwerken die op het vlak van de gezondheidszorg
grensoverschrijdend zullen worden uitgewerkt.
Kritische succesfactoren
Coördinatie van het aanbod (zie strategie 3)
De nodige infrastructuur
Medewerking van relevante externe partners
Politieke wil bij de relevante en bevoegde politieke instanties en
overheden om middelen ter beschikking te stellen
Aangepaste regelgeving of specifieke parameters m.b.t. de doelgroep
Mogelijke financiële compensaties voor gedetineerden die een
opleiding volgen
Regime-flexibiliteit : bijvoorbeeld voorziet in mogelijkheden om de
gevangenis te verlaten
Oog voor diversiteit van de gedetineerden bijvoorbeeld anderstaligen,
andere culturele achtergronden, …
Randvoorwaarden
Beschikken over de nodige personele en financiële middelen.
Voor de VDAB komen hier de volgende randvoorwaarden bij :
- Voor de planning/budgettering van de integrale trajectwerking moet
VDAB beschikken over de cijfers van het jaarlijks potentieel aan te
begeleiden gedetineerden
- Een aangepast doorstromingspercentage (plaatsing) in het
Beheerscontract van de VDAB met de Vlaamse Regering
- Effectieve beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt moet in zicht zijn :
keuze van het juiste moment van de inschakeling van het VDAB-aanbod is
cruciaal (max. 1 jaar voor vrijheid)
- VDAB heeft de uiteindelijke verantwoordelijkheid in de bepaling van
de trajectrijpheid van de gedetineerde
Operationeel plan: Prioritaire projecten 2000 – 2001
- Bepalen van (alternatieve) beleidsindicatoren voor terugval,
samenwerking, herstel, schadebeperking en effecten op naastbestaanden
- Effectieve uitbreiding hulp- en dienstverlening
[ Naar hoofdinhoud ]
Strategie
Profileren van het hulp- en dienstverleningsaanbod zodat de
gedetineerden er gebruik van maken. Wij willen dit bereiken door hen te
informeren/adviseren en door hen te sensibiliseren/motiveren.
De beoogde effecten
- Effectieve (volgehouden) deelname van gedetineerden aan de geboden
hulp- en dienstverleningsmogelijkheden
- Dezelfde participatiegraad aan het hulp- en dienstverleningsaanbod
als in de samenleving.
Beleidsindicatoren
- Het percentage deelnemers/gebruikers van het aanbod in verhouding
tot het aantal potentiële kandidaten (bij de start en bij het einde)
- Statische gegevens over de deelname aan hulp- en dienstverlening
zowel in de gevangenis en in de samenleving
Hiertoe:
- Screenen wij hun noden en onderzoeken wij zelf wat hun mogelijke
noden zijn
- Observeren wij de onderliggende noden en vertalen wij deze in een
vraag
- Zorgen wij dat de gedetineerden weten bij wie zij met hun vragen
terecht kunnen (zgn. loketfunctie) en helpen wij hen hun vragen en
wensen te formuleren
- Activeren wij hen om zelf iets te doen aan het oplossen/beantwoorden
van hun vragen (bijvoorbeeld deelnemen aan een cursus assertiviteit,
therapie, …)
- Induceren wij verwachtingen omtrent hun vragen (welk aanbod,
intensiteit, modaliteit, duur, bescherming, …)
- Organiseren wij onze PR en communicatie op algemeen niveau dwz
- Ontwikkelen en verspreiden van folders en brochures (al of niet
in meerdere talen)
- Geven van schriftelijke en mondelinge informatie
- Afficheren van ons aanbod
- Verzorgen van informatiesessies (eventueel themagebonden)
- …
- Organiseren wij onze PR en communicatie op maat dwz
- Voeren van individuele gesprekken
- Beantwoorden van punctuele vragen
- Verzorgen van gerichte kleinschalige informatiesessies
- …
- Informeren, Adviseren, Sensibiliseren en Motiveren wij de
gedetineerden tot deelname aan/gebruikmaking van het aanbod (al of
niet in het kader van hun detentie- en reclasseringsplannen)
- Leiden wij hen toe naar het meest gepaste aanbod
Concreet betekent dit dat wij voor iedere gevangenis:
- Een onthaalbrochure ontwikkelen met basis- en gepersonaliseerde
informatie over het aanbod, aangevuld met een activiteitenkalender en
ondersteund met meer gespecialiseerde folders en brochures
- Het aanbod toelichten op informatiesessies aan gedetineerden of
tijdens individuele gesprekken
- Uitgebreid de aalmoezenier, arts, advocaten, gevangenisdirectie, PSD
en Herstelconsulenten over het aanbod informeren zodat zij kunnen
doorverwijzen
- Beknopt al het andere gevangenispersoneel (o.a. penitentiaire
beambten, …) en de vrijwilligers informeren over het aanbod zodat
zij eveneens kunnen doorverwijzen
- In overleg zal bepalen wie de eerstelijnsinformatiefunctie op zich
zal nemen en naar wie systematisch kan worden doorverwezen
- De integrale eerstelijnsbegeleiding verzorgen
Kritische succesfactor:
Bepalen van de juiste communicatiekanalen en middelen voor zowel de
gedetineerden als alle andere actoren (van Vlaamse Gemeenschap en
Justitie) in de gevangenis.
Randvoorwaarde:
De eerste lijnszorg beschikt over een brede competentie en een hoog
kennisniveau.
Operationeel plan: Prioritaire projecten 2000 – 2001
- Bepalen van de beste communicatiekanalen en -middelen
- Ontwikkelen van de onthaalbrochure en de gedetailleerde brochures
van alle betrokken actoren voor eind juli 2001
- Informatieverspreiding aan gedetineerden, aalmoezeniers, artsen,
advocaten, gevangenisdirecties, verspreiding aan penitentiaire
beambten en vrijwilligers voor eind september 2001 voor de eerste keer
en daarna systematisch herhaald
[ Naar hoofdinhoud ]
Strategie
Ontwikkelen en implementeren van samenwerkingsmodellen en
organisatievormen om tot een optimale inbedding en integratie van de
Vlaamse Gemeenschap in de gevangenissen te komen met het oog op de grootst
mogelijke efficiëntie en effectiviteit van een integrale hulp- en
dienstverlening. Hierbij streven we ernaar om onze samenwerkingsstructuren
zo transparant mogelijk te maken.
De beoogde effecten
Effectieve samenwerking op basis van gelijkwaardigheid op alle niveaus
Beleidsindicatoren
Nieuw samenwerkingsakkoord en de effectieve realisatie ervan
Hiertoe:
- Bouwen wij het overleg en de samenwerking uit op drie niveaus :
- Op het beleidsniveau tussen de Vlaamse Gemeenschap en Justitie
- Op het operationeel niveau met de gevangenissen
- Op het niveau van de coördinatie tussen de Vlaamse Gemeenschap en
haar actoren
Vlaamse Gemeenschap en Justitie
- Op het beleidsniveau tussen de Vlaamse Gemeenschap en Justitie
bouwen we samen, in gelijkwaardig partnership, een visie uit op een
modern detentiebeleid, zowel op het niveau van het parlement, de
regering als de administratie
- creëren we op korte termijn een officieel overlegplatform om de
samenwerking concreet gestalte te geven;
- op langere termijn streven we naar een gemeenschappelijk beheer van
de gevangenissen via een samenwerkingsakkoord. Dit overleg wordt
ondersteund door de beleidscel criminaliteit en samenleving.
Operationeel niveau
- Met de gevangenissen willen we samenwerken op het vlak van de
algemene coördinatie van de hulp- en dienstverlening (beleidsniveau :
i.c. planning en programmatie, implementatie van voorliggend
Strategisch Plan), op het vlak van de praktische coördinatie van de
verschillende vormen van hulp- en dienstverlening en op het vlak van
de individuele begeleiding van de gedetineerde.
- Hiertoe creëren en vervullen we de volgende taken in de gevangenis
:
- De beleidstaak : staat in voor de algemene coördinatie van hulp-
en dienstverlening in samenwerking met de gevangenisdirectie
- De toeleidings- en coördinatietaak : staat in voor de toeleiding
van de hulp- en dienstverlening naar de gevangenis en voor de
praktische coördinatie
- De trajectbegeleidingstaak : staat, in afstemming en overleg met
de Psychosociale dienst, in voor het casemanagement van de
individuele detentie- en reclasseringsplannen van de gedetineerden
- Noot : de organisatorische inbedding van deze taken zal mede
afhankelijk zijn van de samenwerkingsmodellen en organisatievormen
die in samenwerking met Justitie zullen worden uitgewerkt
- De diverse vormen van hulp- en dienstverlening zullen via de
toeleidings- en coördinatietaak op gecoördineerd niveau naar de
gevangenissen worden toegeleid en via de trajectbegeleidingstaak in
het individuele detentietraject worden geïntegreerd.
De Vlaamse Gemeenschap en haar actoren
- Op het niveau van de Vlaamse Gemeenschap en haar actoren zorgen we
voor
- een goede coördinatie van de hulp- en dienstverlening bij de
implementatie van het strategisch plan en de nodige ondersteuning
t.a.v. de lokale samenwerking in elke gevangenis
- een centrale sturing met het oog op een gelijkwaardige uitbouw van
de hulp- en dienstverlening in alle gevangenissen
- Hiervoor creëren we een permanent overlegorgaan, minimaal
samengesteld uit de leden van de interdepartementale commissie hulp-
en dienstverlening aan gedetineerden, de personen die instaan voor de
beleidsfunctie en de personen die instaan voor de toeleidings- en coördinatiefunctie
van de hulp- en dienstverlening in de gevangenissen. Dit permanent
orgaan wordt ondersteund door de beleidscel criminaliteit en
samenleving
Concreet betekent dit:
Vlaamse Gemeenschap en Justitie
Politiek niveau
- Creëren we tussen de federale en de Vlaamse regering en de bevoegde
ministers een permanent bilateraal overleg met het oog op de
implementatie van dit strategisch plan
- Nemen we de nodige initiatieven om het debat ook op parlementair
vlak te voeren
- Creëren we een permanent overleg tussen de administratie van de
Vlaamse Gemeenschap en de administratie van het ministerie van
Justitie, met het oog op de intensifiëring van de samenwerking op
korte termijn en het uitwerken van een gemeenschappelijk beheer van de
gevangenissen op langere termijn door het uitwerken van een vernieuwd
en breder samenwerkingsakkoord. Dit overleg wordt in de Vlaamse
Gemeenschap ondersteund door de beleidscel criminaliteit en
samenleving.
Operationeel niveau
- Zorgen we voor voldoende personele omkadering om op permanente basis
de beleidstaak, de toeleidings- en coördinatietaak en de
trajectbegeleidingstaak in elke gevangenis in te vullen. Hiertoe :
- Worden in een eerste fase deze taken toegewezen aan het justitiële
welzijnswerk
- Worden bij het justitiële welzijnswerk deze drie taken
structureel onderscheiden (niet gescheiden) van hun hulp- en
dienstverleningstaken
- Wordt, in het licht van het Vlaamse beleid en rekening houdend met
de in samenwerking met Justitie uitgewerkte samenwerkingsmodellen en
organisatievormen, de positionering van het justitiële welzijnswerk
t.a.v. het algemeen welzijnswerk herbekeken en het werkgeverschap
t.a.v. deze specifieke functies bepaald
Vlaamse Gemeenschap en haar actoren
- Zorgen we voor een goede coördinatie van de hulp- en
dienstverlening op Vlaams niveau :
- op horizontaal niveau wordt deze coördinatie en de ondersteuning
van de lokale samenwerking uitgewerkt door het permanent Vlaams
overlegorgaan, ondersteund door de beleidscel en beleidsmatig
gestuurd door de politieke overheid, ondermeer rekening houdend met
:
- de in samenwerking met Justitie uitgewerkte
samenwerkingsmodellen en organisatievormen
- op verticaal niveau wordt gezorgd voor de nodige centrale sturing
met het oog op gelijkwaardige uitbouw van de hulp- en
dienstverlening in alle gevangenissen, ondermeer rekening houdend
met :
- de in samenwerking met Justitie uitgewerkte
samenwerkingsmodellen en organisatievormen
- de onderlinge verhoudingen tussen enerzijds de overheid en de
ondersteuningsstructuur voor het justitiële welzijnswerk en
anderzijds deze ondersteuningsstructuur en het lokale justitiële
welzijnswerk
Kritische succesfactoren:
- Het politieke draagvlak, nodig om deze samenwerking te realiseren.
- Een door Vlaamse Gemeenschap en Justitie gedeelde visie op het
detentiebeleid waarin ieders verantwoordelijkheid wordt geëxpliciteerd
en met een duidelijk afsprakenkader
- Een evenwicht tussen de autonomie van de hulp- en dienstverlening en
de sturing van de hulp- en dienstverlening vanuit de Vlaamse overheid
Randvoorwaarde:
Beschikken over de nodige personele en financiële middelen.
Operationeel plan: Prioritaire projecten 2000 – 2001
- Het creëren van de verschillende overlegplatforms en de
ondersteuningsstructuur
- Het verhogen van de personele omkadering van het justitiële
welzijnswerk om naast de individuele hulpverlening de beleidstaak, de
toeleidings- en coördinatietaak en de trajectbegeleidingstaak
structureel uit te bouwen
[ Naar hoofdinhoud ]
Strategie
Verkrijgen en vergroten van het draagvlak bij de actoren van de Vlaamse
Gemeenschap, bij de stakeholder Justitie en bij de samenleving om vanuit
één gedeelde visie alle engagementen en actieplannen van het Strategisch
Plan uit te voeren
De beoogde effecten
- Speciale aandacht en een expliciet beleid voor gedetineerden binnen
de doelgroepen van de aangewezen actoren van de Vlaamse Gemeenschap
- De medewerking van Justitie en Gevangenisdirecties aan de uitvoering
van het Strategisch Plan
- De aanvaarding van het gevoerde beleid door de bevolking
- Een correctere beeldvorming over de detentieproblematiek
Beleidsindicatoren
- De realisatiegraad van de engagementen en actieplannen
- Het aantal keren dat er voor gedetineerden een expliciet beleid
gevoerd wordt door actoren in verhouding tot het aantal aangewezen
actoren
- Perceptie intern (i.e. binnen Justitie en Gevangenisdirecties) en
extern (i.e. Vlaamse Gemeenschap) van de medewerking van Justitie en
Gevangenisdirecties (meting bijvoorbeeld via een enquête)
- Meting van de publieke opinie via bijvoorbeeld een speciale
onderzoeksopdracht
Hiertoe:
Voor de (actoren van de) Vlaamse Gemeenschap:
De Vlaamse Regering:
- Roepen wij de Vlaamse Regering op om voorliggend strategisch plan
grondig te bespreken en vervolgens een beleidsnota te ontwikkelen
waarin gestipuleerd wordt dat gedetineerden behoren tot de doelgroep
van de hulp- en dienstverlenende actoren van de Vlaamse Gemeenschap
voor wie zij een expliciet beleid moeten voeren
- Streven wij ernaar de expliciete aandacht van de ministers bevoegd
voor Welzijn, Gezondheidszorg, Gelijkekansenbeleid, Werkgelegenheid,
Onderwijs en Cultuur te verkrijgen voor de gedetineerden
De overige actoren van de Vlaamse Gemeenschap:
- Overtuigen wij van de noodzaak in te spelen op deze noden en
behoeften o.m. door hen te informeren over de inspectierapporten van
de Europese Commissie ter Preventie van Foltering
- Overtuigen wij van de noodzaak dat gedetineerden behoren tot hun
doelgroep voor wie zij een expliciet beleid moeten voeren
- Overtuigen wij om het netwerk van hulp- en dienstverleners zo breed
mogelijk te maken
- Informeren wij over opdrachten, bevoegdheden, normen (Raad van
Europa, …)
- Informeren wij de (lokale) hulp- en dienstverleners over de noden en
behoeften van de gedetineerden en over de financiële vergoedingen die
hiervoor betaald worden
- Informeren wij over de detentieproblematiek
Voor Justitie:
De minister en zijn kabinet :
- Presenteren en lichten wij het opgemaakte Strategisch Plan toe
- Overtuigen wij dat de Vlaamse Gemeenschap mensen en middelen zal
inzetten
- Overtuigen wij van de meerwaarde van het nieuwe hulp- en
dienstverleningsbeleid
Het hoofdbestuur :
- Overtuigen wij dat de Vlaamse Gemeenschap mensen en middelen wil
inzetten
- Informeren wij over onze gezamenlijk te ontwikkelen afsprakenkader
Het penitentiair personeel :
- Overtuigen wij van de meerwaarde van deze samenwerking en van het
nieuwe hulp- en dienstverleningsbeleid
- Maken wij bekend met het hulp- en dienstverleningsaanbod van de
Vlaamse Gemeenschap
Voor de samenleving:
- Ontwikkelen wij een communicatiestrategie naar de bevolking toe
Concreet betekent dit dat wij:
Voor de actoren van de Vlaamse Gemeenschap :
- Informeren en sensibiliseren wij hen over de noden en behoeften van
de gedetineerden
- Maken wij gegevens over gedetineerden verkregen uit Wetenschappelijk
Onderzoek bekend
- Plaatsen wij artikels in het personeelsblad en sturen wij
nieuwsflashes uit over successen en effecten
- Zetten wij informatie op het intranet van de Vlaamse Gemeenschap
- Lanceren wij regelmatig nieuwe projecten om de aandacht voor de
gedetineerden vast te houden
- Roepen wij de Interdepartementale Commissie regelmatig bijeen om
informatie uit te wisselen en van elkaar te leren
- Organiseren wij congressen en studiedagen over gedetineerden
Voor Justitie: de minister van Justitie en zijn kabinet, het
Hoofdbestuur en het penitentiaire personeel:
- Bekomen wij een consolidatie van het strategisch plan
- Werken wij samen met hen het hulp- en dienstverleningsaanbod uit
- Werken wij samen met de penitentiair beambten het hulp- en
dienstverleningsaanbod uit op organisatorisch en logistiek niveau
Voor de samenleving:
- Streven wij naar het verkrijgen van kranten- en tijdschriftartikels
over de detentieproblematiek
- Ontwikkelen wij educatieve reclame op radio en tv en verspreiden wij
brochures/folders via postkantoren en bibliotheken over de
detentieproblematiek
- Ontwikkelen i.s.m onderwijs lespakketten over de
detentieproblematiek
- Nodigen wij ex-gedetineerden uit testimonials te geven voor
radio/tv/pers/scholen
Kritische succesfactoren
- Het draagvlak dat Justitie creëert binnen de eigen geledingen*
- Draagvlak binnen de Federale Overheid (m.n. Tewerkstelling, Sociale
Zaken en Volksgezondheid) voor het vervullen van randvoorwaarden
Operationeel plan : prioritaire projecten 2000-2001
: de Beleidsnota over de gedetineerden
Actoren: voorbereiden van de aanpassing van de regelgeving
(expliciet beleid voor gedetineerden)
Actieve actoren (leden van de IDC): regelmatige bijeenkomsten en
info/ervaringsuitwisseling en verdere planvorming; organiseren van een
congres
Samenleving: berichtgeving over congres, educatieve
info/brochures, …
Justitie: moderne visie op gevangeniswezen/sensibiliseren van de
minister van Justitie
Gevangenisdirecties: sensibiliseren en betrekken van het
penitentiair personeel
* mogelijke uitwerking van deze Kritische Succesfactor volgens
IDC-leden van Justitie :
Hoofdbestuur van Justitie voor de minister en zijn
kabinet :
- Sensibilisering van de minister en zijn kabinet over
voorliggend strategisch plan
Hoofdbestuur van Justitie voor de gevangenissen :
- Vervullen van de randvoorwaarden : infrastructuur, een
personeelskader voor met name voor penitentiaire beambten, …
- Ontwikkelen van een moderne visie op het detentiebeleid
(= complementair aan het strategisch plan van de Vlaamse Gemeenschap)
- Doorgeven van informatie, creëren van overleg en
betrokkenheid
- Verzekeren van opvolging en bijsturing van de
gevangenisdirecties
- Stimuleren om open te staan voor de organisatiecultuur
van de Vlaamse Gemeenschap
Gevangenisdirecties voor het Penitentiair personeel :
- Modernisering van de opleiding van de penitentiaire
beambten
- Opleiden van penitentiair personeel
- Ontwikkelen van een moderne visie op het detentiebeleid
- Doorgeven van informatie, creëren van overleg en
betrokkenheid
- Verzekeren van opvolging en bijsturing van het
penitentiair personeel
- Stimuleren om open te staan voor de organisatiecultuur
van de Vlaamse Gemeenschap
[ Naar hoofdinhoud ]
Strategie
Ontwikkelen en implementeren van een HRM- en
Organisatieontwikkelingsbeleid om alle interne en externe medewerkers van
de Vlaamse Gemeenschap te motiveren, te ontplooien en optimaal efficiënt
en effectief in te zetten in hun opdracht voor hulp- en dienstverlening in
de Vlaamse gevangenissen.
Beoogde beleidseffecten
- Stabiele personeelsbezetting
- Opbouw van expertise
- Dynamiek en innovatie
- Stijging van performantie
Beleidsindicatoren
- Percentage personeelsverloop en ziekteverzuim
- Schriftelijk uitgewerkte methodologieën, methodieken en
werkwijzen/percentage opgenomen vragen in verhouding tot het aantal
gestelde vragen
- Meting van de bedrijfscultuur
- De uitslagen van het prestatie- en competentiemanagementproces
Hiertoe ontwikkelen we onderstaande activiteiten, telkens voor:
- de medewerkers van de Vlaamse Gemeenschap werkzaam in de
gevangenissen
- de sturing en coördinatie vanuit de Vlaamse Gemeenschap op
verticaal niveau (welzijn)
- de sturing en coördinatie op horizontaal niveau (actoren) :
- Vertalen we het strategisch plan in processen, rollen en
outputprestaties en –indicatoren (Proces Implementatie Plannen
(PIP))
- Vertalen we de processen naar functies en organisatiestructuren en
maken we berekeningen voor het personeelskader (Personeelsplannen
(PEP))
- Organiseren we vorming en opleiding
- Ontwikkelen en implementeren we Prestatie- en
Competentiemanagementprocessen op zowel individueel niveau als
organisatieniveau (strategische planning, -opvolging en –evaluatie),
waardoor we gaan werken op grond van de principes van de Lerende
Organisatie
- Ontwikkelen we goede arbeidsvoorwaarden en –omstandigheden
- Ontwikkelen we een retentiepolitiek (behoud van personeel) waarin
loopbaan- en carrièreplanning en een aantrekkelijke
remuneratiepolitiek een rol vervullen
- Creëren we een organisatiecultuur waarin er veel Bottom-Up gewerkt
wordt door leidinggevenden die medewerkers betrekken via de coachende
en participatieve leiderschapsstijl
- Ontwikkelen we een beleid tav de dienstverlenende actoren om hun
activiteiten in te bedden door
- Een brugfunctie uit te bouwen zodat hun functioneren in de
gevangenissen wordt gefaciliteerd (voorbereiden van hun komst zowel
tov de gedetineerden zelf als het gevangenispersoneel; gedetineerden
blijvend te begeleiden tijdens het volgen van een
opleiding/cursus/traject)
- hen op te leiden en te coachen in het werken in de context van de
penitentiaire setting
- duidelijke opdrachten te geven op grond van
raamcontracten/samenwerkingsakkoorden of resultaatverbintenissen
- verzorgen we een intensieve communicatie met alle actoren,
medewerkers en vrijwilligers
Concreet betekent dit :
- Na de goedgekeurde PIP, organisatievorm en PEP, wijzen we de
functies toe aan personen
- Maken we rolbeschrijvingen met rolprofielen op zodat iedereen weet
wat er van hem/haar verwacht wordt en welke competenties hij/zij nodig
heeft
- Krijgen interne medewerkers plannings-, functionerings-, en
evalutatiegesprekken met hun leidinggevenden om hun effectiviteit te
verhogen en hun persoonlijke groei te stimuleren
- Creëren we zo optimaal mogelijke werkomstandigheden
- Maken we het werken in de gevangenis aantrekkelijk via een
uitgewerkt retentiebeleid
- Leiden we leidinggevenden op in de coachende en participatieve
leiderschapsstijl
- Zorgen wij dat dienstverlenende actoren werken aan de hand van
duidelijke (raam)afspraken en een optimale toeleiding
- Informeren wij interne en externe medewerkers op systematische wijze
Kritische succesfactoren
- Infrastructuur en arbeidsomstandigheden
- Evenwicht tussen centrale en decentrale aansturing
- Communicatie en coördinatie HRM-beleid/VG en HRM-beleid/Justitie
- Organisatievorm is bepaald
Operationeel plan : Prioritaire Projecten 2000-2001
- PIP voor de Vlaamse Gemeenschap voor de sturing en coördinatie van
het verticale niveau
- PIP voor de Vlaamse Gemeenschap voor de sturing en coördinatie van
de medewerkers in de gevangenissen
- Bepalen van de organisatievorm en PEP
- Afstemming met Justitie
- Rolbeschrijvingen en rolprofielen van de interne medewerkers
[ Naar hoofdinhoud ]
- Leeftijd :
- 18 – 35 jaar
- 30% is onder de 30 jaar
- 70% is onder de 35 jaar
- De leeftijd van sexueel delinquenten ligt hoger : 40 – 50 jaar (In
1999 481 personen)
- 95% is man
- 5% is vrouw
- In 1999 waren er : 3.800 gedetineerden waarvan 162 vrouw
- 10% van de gevangenispopulatie is geïnterneerd
- Er zijn veel gedetineerden uit kansarme milieus :
- onderste laag uit de bevolking,
- merendeels niet werkend (50 % van de gedetineerden heeft geen
beroepservaring),
- lage onderwijsopleiding (tot zelfs geen)
- 50% van de gedetineerden komt uit de Bijzondere Jeugdzorg
- meer dan 60% zit tussen de 13 tot 72 maanden (= 1 tot 6 jaar)
- Veel gedetineerden zijn allochtoon of anderstalig (vele talen en
nationaliteiten)
- Jaarlijks komen er tussen de 3 en 400 langgestraften (veroordeeld
tot (meer dan) 3 jaar) vrij
- Voorwaarden voor Voorwaardelijke invrijheidstelling :
- Woonst
- Zinvolle vrije tijds besteding
- Werk
- Begeleiding op psychisch, sociaal en financieel vlak
- Politiële verboden
- Ervaringsgegevens
- Behoefte aan begeleiding van de gedetineerde bij deelname aan
hulp- en/of dienstverleningsactiviteiten (hij moet gestimuleerd en
ondersteund worden)
- Er is sprake van onderaanbod : bij aangeboden activiteiten gaat
2/3 van de aanmelding naar een wachtlijst
- Met meer aanbod en een betere begeleiding zal de vraag naar hulp
–n dienstverlening eerder toenamen dan afnemen
- De richtlijnen van Europa geven duidelijk aan dat een gedetineerde
niet 24 uur op cel mag zitten, terwijl dit in Vlaanderen wel gebeurt
- Er is een grote behoefte aan maatwerk
- Er is een grote behoefte om in het onderwijs aan gedetineerden
arbeidsgeoriënteerd te werken in dienstverlening dwz
- Kortlopend
- Diplomagericht
- Liefst gericht op knelpuntberoepen (zodat tewerkstellingskansen
groot zijn)
- Niet theoretisch, eerder praktisch gericht
[ Naar hoofdinhoud ]
De gemiddelde dagpopulatie bedroeg in 1998 8.326 mannen en 381 vrouwen
(= 4%). Totaal 8.707 in heel België. Waaronder 481 geïnterneerden.
De cijfers laten zien dat vanaf 1991 het aantal personen in hechtenis
oploopt van O.59% tot 0.85% van de totale bevolking in België.
Ook het aantal geïnterneerden loopt van 280 personen in 1993 naar 481
in 1998. (post Dutroux en nieuwe wetgeving op sexueel delinquenten)
1999 verblijft in totaal 3.800 personen in de Vlaamse gevangenissen ;
3.638 mannen en 162 vrouwen en 5 kindjes. Hoeveel kindjes de gedetineerden
achterlaten is onduidelijk. Grof geschat komt men op 20.000 voor heel
België.
Er zijn 16 gevangenissen in het Vlaams Gewest en 2 in het Brussels
Gewest.
[ Naar hoofdinhoud ]
Wie is onze doelgroep, wie zijn de actoren en wie zijn de stakeholders?
Wat zijn hun verwachtingen van de hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden?
Primaire verwachting:
- Zo snel mogelijk buiten
- Hoe terug plaats opnemen in de samenleving:
- De begeleiding wordt afgestemd op de lengte van de detentieperiode
en met mogelijke evoluties in behoeften
- Er is bijstand bij de opmaak van het detentieplan : de invulling van
de detentieperiode
Bijkomende verwachtingen
- Antwoord op heel verschillende vragen : als bijvoorbeeld
- Hoe neem ik verder verantwoordelijkheid als vader/partner ?
- Hoe ga ik om met de situatie in de gevangenis
(overlevingsstrategie)
- medegevangenen
- bewaarders
- directie
- …
- Link naar buitenwereld bewaren
- Verzekeren van privacy / veiligheidsgevoel / bescherming
- Respect krijgen / aangesproken worden op verantwoordelijkheden
- Kunnen krijgen van bezoek – telefoon – ongestoord bezoek
- Verzekeren van hygiëne
- Regime zo leefbaar mogelijk maken
- Ook binnen gevangenis grote mate aan vrijheid realiseren
- Mensen op wie ze kunnen bouwen
- Herstel in vertrouwen met "hulpverlenings" contacten
- Kans om ergens zelf uit te geraken
- Begeleiding krijgen bij niet – expliciete vragen/ zaken waarvoor
zij geen taal hebben / het worstelen met gevoelens
- Begeleiding – zorg
- Ontspanning – sport – boeken
- Werk en bezigheden overdag
- Heel breed pakket aan vorming, opleiding, arbeidstoeleiding? kansen
buiten
- Goede dokter / medische verzorging
- Rechtshulp – rechten, niet enkel gunsten
- Met hun eigen feiten in het reine komen (herstel?)
- Hulp bij uitvulling reclasseringplan
- Perspectief op omgaan met schulden
- Informatie en duidelijkheid over detentieverloop
- Ondersteuning bij onzekerheden: alles dreigt in te storten
[ Naar hoofdinhoud ]
Hieronder verstaan we niet alleen de hulpverleners, maar ook de
dienstverleners van de Vlaamse Gemeenschap.
Primaire verwachting
Kunnen bieden van een aangepast aanbod tijdens alle fasen van de gehele
detentieperiode ; niet alleen tijdens de detentieperiode maar ook tijdens
de overgangsperiode van een leven binnen de gevangenis naar een leven
buiten de gevangenis.
Inhoudelijke verwachtingen
Algemeen
De gedetineerde bereiken:
- als burger,
- via een bijdrage tot zijn algemeen welzijn,
- door de beperking van de detentieschade.
Specifiek
De gedetineerde bereiken als:
- partner van iemand die achterblijft,
- mens met een geestelijke gezondheidsprobleem,
- vader / moeder,
- …
Praktische verwachtingen
- binnen kunnen / openheid
- gecoördineerd aanbod
- ondersteuning door persoon ter plaatse
- voldoende middelen
- eigen beleid : duidelijk en in aansluiting op de noden van
gedetineerden
- binnen eigen structuur, met ondersteuning voor de medewerkers
- evaluatie volgens eigen maatstaven
- respecteren van privacy
- is een aanvaarde/noodzakelijke praktijk, liever nog een toegejuichte
praktijk
- communicatie door hogere en lagere Directies over
- Rol
- Missie
- Doel
- Kwaliteit
- info / bijscholing personeel (professionalisering van met name
diegenen die niet vertrouwd zijn met de wereld van de gevangenis)
- creatie van Informatie–instrumenten Vlaamse dienstverleners over
wat ze te bieden hebben aan
- bewaken van de toegankelijkheid van de dienstverlening: iedere
opgeslotene heeft een contactpersoon
- dienstverlening = mogelijk (afstemming) van strafuitvoering én de
dienstverlening ; bewaking van de noodzakelijke flexibiliteit
- hulp- en dienstverlening is haalbaar + gewenst in eigen context +
beleid
- maken van een evaluatie van het welslagen van de hulpverlening (de
zgn. effectmeting) en verzamelen van kwantitatieve gegevens daarbij
balancerend tussen geheimhoudingsplicht/privacy en nood aan feedback
en terugkoppeling
- hulpverlening en dienstverlening in de gevangenissen door de Vlaamse
Gemeenschap is een aanvaarde praktijk binnen Justitie en voor de
gevangenisdirecties
[ Naar hoofdinhoud ]
Justitie (Hoofdbestuur)
- behoud van autonomie
- gediversifieerd aanbod + initiatief
- continuïteit
- duidelijkheid
- inspanning (aan-) in / van gevangenen.
- eindverantwoordelijkheid voor vorm en inhoud van het volledige hulp-
en dienstverleningsaanbod
Vakbond
- zo weinig mogelijk bewegingen en activiteiten (door weerstand tegen
aanwezigheid van de Vlaamse Gemeenschap)
- indien toch : vragen om bijkomend personeel
- primeren van veiligheid in de gevangenis
Wetenschap
- participeren aan onderzoeken
- criminologie ?
- beschermen van de zuiverheid (terugdringen van justitiële
invloeden)
- uitvoeren van experimenten
- justitie terugdringen
- invloed op het gevoerde beleid, wet- en regelgeving
Gevangenisdirecties
Verwachtingen uit hoofde van hun functie
- De gevangenisdirecteur is eindverantwoordelijke en manager van
"complexe processen" en heeft als hoofdbekommernis het
bewaken van de sociale vrede (door de dubbele perceptie van inbreng
van Vlaamse Gemeenschap: enerzijds dat elke activiteit het uitvoeren
van bewegingen betekent en dus een vergroting van het risico op
onveiligheid en anderzijds dar elke activiteit ook ontspanning,
zinvolle detentie betekent en wat op haar beurt weer leidt tot een
hogere veiligheid)
- De gevangenisdirecties verwachten bij deze dualiteit
(strafuitvoering - hulpverlening met oog op REÏNTEGRATIE) hulp van
Maatschappelijk Werkers + Psychologen (PSD), die volgens de wet:
diagnose / testen, adviesverlening verzekeren en verwacht eveneens
hulp volgens professionele normen van de Vlaamse Gemeenschap :
hulpverlening
- De gevangenisdirecties verwachten (op grond van het
Samenwerkingsakkoord) van de Vlaamse Gemeenschap en de PSD: continuïteit
en een structurele inbedding van hun activiteiten in de gevangenis
Verwachtingen t.a.v. een centraal aanspreekpunt
- Ingevuld door JWW? (dat hiervoor een mandaat krijgt)
- Niet alleen voor "welzijn" (ook voor "cultuur")
èn ook voor de dienstverlening van bijvoorbeeld VDAB en BLOSO
Verwachtingen t.a.v werkingsmiddelen
In plaats van alles te moeten financieren door verkoop van cola,
verhuren tv’s : de Vlaamse Gemeenschap brengt zelf haar middelen mee
Verwachtingen t.a.v personeelsbeleid
- Het beleid van de gevangenis is afgestemd op de Vlaamse Gemeenschap
en vice versa
- vereist welzijnsgerichtheid
- kent een grotere inbreng van de Vlaamse Gemeenschap
Verwachtingen op termijn
"Regionalisering van de strafuitvoering" (cf. voorstel
gevangenisdirecteurs Vlaams Brabant) zodat er een eenheid in doelstelling
bestaat tussen welzijnsgerichtheid en de vereisten die dat stelt aan de
strafuitvoeringsbeperkingen en -mogelijkheden.
De Vlaamse Overheid, de samenleving en het middenveld
Zij verwachten een "SUCCESVOLLE REÏNTEGRATIE VAN GEDETINEERDEN IN
DE SAMENLEVING".
Daartoe verwachten zij:
- zo "juist"of "passend" mogelijke hulp – en
dienstverlening tegen een zo laag mogelijke prijs (efficiënt /
effectief)
- goede afspraken met federale overheid, inz. Justitie – Ruimte om
te handelen en initiatief te nemen
- garanties dat bij reïntegratie de veiligheid van de samenleving
gewaarborgd blijft
- betrokkenheid bij "beleid" van gevangenissen
[ Naar hoofdinhoud ]
Algemeen Welzijn heeft Focus Consulting benaderd om samen met de
stuurgroep van de Interdepartementale Commissie een strategisch plan uit
te werken voor een betere hulp- en dienstverlening aan gedetineerden.
Deze opdracht vloeit voort uit het besluit dat de Vlaamse regering op 8
juni 1999 heeft genomen om:
- de Vlaamse minister, bevoegd voor bijstand aan personen, te gelasten
- een voorstel van Strategisch Plan voor een geïntegreerde aanpak van
de hulpverlening aan gedetineerden voor te leggen aan de Vlaamse
regering;
- de Interdepartementale Commissie "Hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden" op te dragen het voorstel van Strategisch Plan uit
te werken en voor te leggen aan de Vlaamse minister, bevoegd voor
bijstand aan personen;
- de minister-president van de Vlaamse regering te gelasten, in het
kader van de dialoog met de commissie "Basiswet gevangeniswezen
en tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen’, de federale minister
van Justitie van deze beslissing in kennis te stellen.
Ter voorbereiding van dit strategisch plan zijn een 20-tal interviews
gevoerd met alle leden van de stuurgroep alsook enkele andere direct
betrokkenen. (zie bijlage 1)
Deze interviews moeten ons een duidelijk beeld geven van de
verschillende meningen en van de elementen die verder uitgewerkt moeten
worden in de strategische workshops waar het strategisch plan effectief
verder ontwikkeld zal worden.
Tijdens de interviews is een SWOT-analysis gemaakt i.e. een
sterkte/zwakte, kansen en bedreigingen-analyse voor de huidige hulp- en
dienstverlening aan gedetineerden gekoppeld aan vragen over visies op de
toekomst en strategieën om van deze hulp- en dienstverlening een succes
te maken. Ook is gepeild naar belangrijke kritische succesfactoren en
knelpunten voor de uitbouw van deze hulp- en dienstverlening.
In dit rapport kunt u lezen welke antwoorden op hoofdinhoudstaande
gespreksonderwerpen zijn gegeven. We behandelen de volgende rubrieken:
- een algemene beschouwing : belangrijke conclusies en aanbevelingen
- de balans over de huidige hulp- en dienstverlening aan gedetineerden
(sterkten/zwakten)
- de kansen en bedreigingen voor de optimalisatie van de hulp- en
dienstverlening
- Een beeld van de optimale hulp- en dienstverlening aan gedetineerden
(wanneer leveren alle actoren samen een topprestatie voor de
gedetineerden ?)
- de strategieën (de manier waarop alle actoren samen deze optimale
en succesvolle topprestatie zullen bereiken)
- de kritische succesfactoren
[ Naar hoofdinhoud ]
Er is al veel gezegd en besproken in de eerste en tweede
Interdepartementale Commissie over de hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden vanuit de Vlaamse Gemeenschap en de noodzaak om de
strafuitvoering te moderniseren en te optimaliseren. Knelpunten en
passende en adequate aanbevelingen zijn telkens gedaan. Deze hebben tot
positieve resultaten geleid : er is een Steunpunt Algemeen Welzijnswerk
opgericht om zich specifiek bezig te houden met de problematiek van de
gedetineerden, er zijn inmiddels welzijnsteams in de gevangenissen die
vanuit een welzijnsakkoord werken, er zijn initiatieven van de VDAB
ontwikkeld gesubsidieerd door het Europees Sociaal Fonds. Recent is de
beslissing genomen om 12 Justitiële Welzijnswerkers meer aan te nemen en
komt er een beleidscel Criminaliteit en Samenleving in de Vlaamse
Administratie.
Kortom bij ieder initiatief komen een aantal resultaten uit de bus. Nog
lang niet genoeg maar de positieve tendens is zichtbaar. Ook de bereidheid
van de niet-Welzijnsactoren, Justitie en de Gevangenisdirecties en hun
penitentiaire beambten neemt toe om bij te dragen aan de invulling van een
modern detentiebeleid neemt toe. De tijd lijkt rijp om hierover een
dynamische en constructieve dialoog te voeren.
Nu is er een derde initiatief voor een brede uitbouw van de
activiteiten van de Vlaamse Gemeenschap in de gevangenissen. Als
voorbereiding op dit initiatief werden interviews gehouden. Deze eerste
informatieverzameling leidde tot de volgende conclusies.
Conclusies
- Gedetineerden zijn niet voor alle actoren die niet uit Justitie of
Welzijn komen de primaire doelgroep. Dit heeft zeer belangrijke
gevolgen voor hun bereidheid om te investeren in de doelgroep van
gedetineerden: de niet welzijns-actoren willen inspanningen leveren
als daar bijkomende budgetten voor worden vrijgemaakt. Voorlopig
hypothekeert deze situatie in hoge mate de activiteiten die de Vlaamse
Gemeenschap ontplooit binnen de gevangenissen
- Zelfs al worden gedetineerden wel beschouwd als een doelgroep (zoals
binnen Welzijn) dan nog worden de financiële consequenties ervan
slechts in beperkte mate gedragen
- Dit leidt ertoe dat Justitie en dan met name de vooruitstrevende
gevangenisdirecties op hun honger blijven zitten als het gaat om een
zinvolle invulling van de detentieperiode en de voorbereiding op de
terugkeer naar de samenleving
- De niet-welzijnsactoren overwegen om hun diensten aan te bieden aan
de gevangenissen via de bestaande lokale structuren en kanalen in
cultuur, onderwijs, sport, … Of definitief voor deze weg wordt
gekozen, hangt af van het strategisch plan, de berekeningen van het
kostenplaatje ervan en de wettelijke mogelijkheden en regels. Mogelijk
wordt voor een andere optie gekozen : bijvoorbeeld het uitbouwen van
speciale voorzieningen voor de gedetineerden
- De actoren van de Vlaamse Gemeenschap ervaren beperkingen vanuit
Justitie door
- de strakke regimevoering en de wettelijke mogelijkheden hier soepel
mee om te kunnen gaan (waardoor heel wat faciliteiten die aangeboden
kunnen worden snel afvallen)
- de lage bereidheid en openheid van sommige gevangenisdirecties om de
aangeboden dienst- en hulpverlening toe te staan
- de beperkte bereidheid en openheid van sommige minder
vooruitstrevende penitentiair beambten om mee te werken aan alle
aangeboden initiatieven door hiertoe niet alleen noodzakelijke
bewegingen uit te voeren maar evenzeer ook om gedetineerden te
stimuleren hieraan deel te nemen
- Er is nog te weinig sprake van partnership en te veel van
polarisatie en oppositie tussen de Justitiële Welzijnswerkers en de
Psycho-Sociale dienst (PSD). Er is wel een welzijnsakkoord maar dat is
vanuit de hoogste rangen te weinig gecommuniceerd naar alle
betrokkenen en onvoldoende ingebed geraakt in enerzijds een visie op
het gevangeniswezen (bij de gevangenisdirecties) en in de
organisatiestructuur van de gevangenis anderzijds . Hierdoor werd het
topniveau te weinig betrokken en werd te weinig sturing gegeven. Het
samenwerkingsakkoord van ’94 is dan ook te weinig zichtbaar geworden
in de structuren
- De richtlijnen van de Raad van Europa zijn onvoldoende geïmplementeerd
in de gevangenissen
- Vele initiatieven en plannen zijn bijzonder goed onthaald maar raken
moeizaam gestructureerd en ingebed door de beperkte financiële
middelen of door het niet op structurele basis vrij krijgen van
middelen
- Een aantal knelpunten worden jaar na jaar gesignaleerd en raken toch
niet opgelost; bijvoorbeeld de problematiek van de geïnterneerden, de
beperkingen van de huidige regelgevingen (van zowel Justitie als niet
Welzijnsactoren)
- Gedetineerden hebben niet allemaal hetzelfde profiel en dezelfde
behoeften. (Er loopt hiervoor een ander onderzoek dat begin volgend
jaar gefinaliseerd zal zijn). Behoeften en noden zijn onvoldoende
bekend.
- Het inclusief beleid zoals de Vlaamse Gemeenschap dat wenst te
voeren is nog niet ingebakken in de hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden
- Er is een verschil in mentaliteit tussen de gevangenisdirecties
[ Naar hoofdinhoud ]
Aanbevelingen
- Een aantal kerngedachten (de herstelgedachte, de schadebeperking
voor en de responsabilisering van de gedetineerde alsook de sociale
rehabilitatie en de sociale reïntegratie) niet langer ter discussie
laten stellen, maar deze geformuleerde uitgangspunten (in de
richtlijnen van de Raad van Europa en de basisprincipes in de
werktekst van de Beginselen wet) benutten als hefboom voor een
snellere vooruitgang, zodat we kunnen denken in termen van
overeenkomsten ipv tegenstellingen
- Uitbouwen van een partnership : ontwikkelen van een
gemeenschappelijke visie tussen Justitie en de Vlaamse Gemeenschap. En
vervolgens het bestaande samenwerkingsakkoord tussen Justitie en
Welzijn verfijnen en de rollen van éénieder verder uitklaren en
expliciteren.
- Tijdens de opmaak van het strategisch plan oplossingsgericht in
plaats van probleemgericht denken : dwz knelpunten omzetten in
oplossingen, meer vooruit kijken dan achterom, aanbevelingen uit het
verleden vertalen in een globaal commitment en een aantal
actieplannen
- Doorgroeien naar een modern gevangenisbeleid om het strategisch
plan in alle gevangenissen optimaal te implementeren :
sensibiliseren van gevangenisdirecties en penitentiaire beambten is
hiertoe onontbeerlijk. Deze visie moet ook vertaald worden in de
interne gevangenisstructuur en -processen
- Bewaken van de spanningsboog tussen de strafuitvoering (sanctie,
veiligheid en bescherming van de maatschappij, detentietraject) en
de voorbereiding op de sociale reïntegratie (socio-culturele,
sportieve, onderwijskundige, … activiteiten en
reclasseringsplannen) zonder dat het ten koste van één van beide
gaat.
[ Naar hoofdinhoud ]
Hoe ervaart u uw deelname aan de stuurgroep ?
|
Goed
|
Minder goed
|
|
De samenstelling
De stuurgroep is heterogeen samengesteld en alle mogelijke
actoren zijn betrokken. Met name de deelname van Justitie en
enkele gevangenisdirecties wordt ervaren als zeer positief, zelfs
als een doorbraak
Het netwerk
De personen die hebben deelgenomen aan de Interdepartementale
Commissies zijn positief over hun ervaring ermee en vinden dat het
een goede basis biedt voor verdere netwerking
De betrokkenheid
De stuurgroepleden zijn persoonlijk allen zeer betrokken bij de
problematiek van gedetineerden en zijn ten volle bereid hun inzet
te leveren voor een meer optimale hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden
De voorbereiding op het interview
Alle geïnterviewden hebben het interview goed voorbereid,
meerdere personen hebben het schriftelijk uitgewerkt en intern
afgestemd en aangevuld
|
Deskundigheid
Bij de leden die niet uit Welzijn of Justitie komen leeft de
vraag welke inbreng zij kunnen hebben aangezien zij niet deskundig
zijn in de problematiek van gedetineerden
Tijdinvestering
Het aantal geplande sessies is behoorlijk hoewel iedereen
beseft dat een goed uitgewerkt strategisch plan tijd vergt
Implementatie
De stuurgroepleden zijn bezorgd over de
implementatiemogelijkheden van het strategisch plan gezien de
bijkomende middelen die hiervoor noodzakelijk zijn
|
[ Naar hoofdinhoud ]
De Vlaamse Overheid
De dienstverlenende actoren van de Vlaamse Gemeenschap
|
VFSIPH (Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen
met een Handicap)
Vlaams Fonds heeft een structuur uitgewerkt om personen met een
mentale handicap zo veel mogelijk in de samenleving en het gezin
te kunnen laten functioneren
Een ex-gedetineerde kan terugvallen op alle faciliteiten die
het Vlaams Fonds biedt (nadat hij uit detentie komt)
|
VFSIPH
Gebrek aan regels mbt de wijze waarop met mentaal gehandicapten
moeten benaderd worden
Eenmaal geïnterneerd verliest de gedetineerde zijn rechten als
mens en is de kans op sociale reïntegratie vrijwel onherroepelijk
verkeken
Vlaanderen beschikt niet over een uitgebouwde infrastructuur om
deze personen adequaat op te vangen en er is evenzeer gebrek aan
tussenvormen
Vlaanderen heeft geen goede diagnose-instrumenten noch
multidisciplinaire diagnostische teams om de situatie klaar en
duidelijk in te zien
Gebrek aan kennis in de gevangenissen over de mogelijkheden van
de faciliteiten van het Vlaams Fonds (met name ook voor andere
handicaps) en de regimebeperkingen maken dat gedetineerden vrijwel
niet genieten van de Vlaams-Fondsvoorzieningen tijdens hun
detentie
De Vlaams-Fondsfaciliteiten/hulpverlening zijn voor
gedetineerden vrijwel onbereikbaar doordat zij ervoor buiten de
gevangenis moeten gaan (hetgeen vrijwel niet gaat gezien de
beperkingen voortvloeiend uit de strafuitvoering). Denk
bijvoorbeeld aan de arbeidsoriëntatie en
arbeidstrajectbegeleiding voor Doven.
Huidige Vlaams-Fondsfaciliteiten hebben de weg naar de
gevangenis nog niet gevonden
De gedetineerden met een mentale gehandicap zijn een ongewenste
doelgroep zowel in de gevangenis als in de Vlaams Fonds
voorzieningen
De doelgroep mentaal gehandicapten met gedragsproblemen en
psychische beperkingen zijn met de reconversie van 1970 in de
psychiatrische zorg officieel niet langer de doelgroep van VFSIPH
maar zijn sindsdien een aparte doelgroep geworden.
De Afdeling Individu Gerichte Prestaties van VFSIPH richt zich
momenteel te weinig op (ex)gedetineerden
|
|
Gezondheidszorg
Er is een verzoek voor een nieuwe wetgeving voor geïnterneerden
gedaan
Er zijn 2 psychiatrische instellingen die geïnterneerden in de
lokale gevangenis verzorgen (dit is echter in Wallonië)
Er is bereidheid om geïnterneerden met low en medium risk op
te nemen in de psychiatrische instellingen, mits middelen en
infrastructuur (de op te richten Forensische Psychiatrische
Eenheden)
Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGG’s) gaan
inmiddels ambulante activiteiten ter behandeling van gedetineerden
opnemen
Zij verzorgen ook activiteiten voor geïnterneerden hoewel het
niet de bedoeling is dat zij die gaan behandelen
Met de ondertekening van het samenwerkingsakkoord tussen
Justitie en Gezondheidszorg mbt de seksueel delinquenten werd een
precedent geschapen
|
Gezondheidszorg
Geïnterneerden krijgen in de gevangenis (Sociaal Verweer) geen
behandeling
Er is een mogelijkheid om via de Commissie ter Bescherming van
de Maatschappij van de gevangenis naar een psychiatrische
instelling te komen, maar er zijn lange wachtlijsten voor deze
instellingen en de psychiatrische instellingen selecteren zeer
streng
Er is een ping pong spel over het vrijmaken van de middelen bij
de opname van geïnterneerden in psychiatrische instellingen.
Gedetineerden zijn immers niet meer verzekerd zodra zij
veroordeeld zijn. Justitie wil betalen voor strafuitvoering maar
niet voor behandeling en de psychiatrische instellingen willen
betalen voor behandeling maar niet voor strafuitvoering .
Geïnterneerden zijn voor niemand een prioriteit
Er leeft nog een hele drugsproblematiek bij gedetineerden die
onopgelost blijft. Als het probleem van de geïnterneerden
opgelost raakt, rest er nog een onopgeloste drugsproblematiek
|
|
Volwassenonderwijs
Bereidheid om onderwijs in de gevangenissen onder de loep te
nemen als er middelen worden vrijgemaakt
Mogelijkheid om afstandsleren uit te bouwen
Basiseducatie is mogelijk en opportuun (veel gedetineerden
kunnen niet lezen of schrijven)
De gedetineerden zijn vrijgesteld van inschrijvingsgeld voor
basiseducatie of afstandsleren
|
Volwassenonderwijs
Onduidelijke visie : moeten er een speciale gevangenisscholen
worden uitgebouwd of moet vanuit de lokale onderwijsmogelijkheden
geput worden om onderwijs in de gevangenis te brengen ?
Schrik dat andere speciale doelgroepen een soortgelijke
dienstverlening gaan verwachten als gedetineerden blijken hier
recht op te hebben (en ook krijgen)
Veel vragen over de mogelijkheden van de gevangenissen zelf :
moeten sommige gevangenissen zich gaan specialiseren/profileren in
een bepaald onderwijstype
Het omkaderingscoëfficiënt beperkt ernstig de mogelijkheden
van onderwijs in de gevangenissen (te beperkt aantal deelnemers)
en dient herzien te worden
De gevangenisdirecties hebben nog geen eenheid in visie of
gedetineerden al dan niet recht hebben op onderwijs
Onduidelijkheid over onderwijsbehoeften van de gedetineerden
met als risico aanbod- eerder dan vraaggestuurd te gaan werken
Onzekerheid over de bereidheid van lokale scholen om samen te
werken met de gevangenis en de bereidheid van personen om er les
te geven
Er is een taalproblematiek: Nederlandstalige gedetineerden
opgenomen in Waalse gevangenissen kunnen niet bereikt worden en
vice versa (veel anderstaligen zitten in de Vlaamse gevangenissen
en zijn waarschijnlijk minder geholpen met basi educatie)
Noot : bij migranten speelt dit probleem minder
|
|
Cultuur : Bibliotheek en culturele centra
Al sinds zeer geruime tijd biedt deze administratie culturele
activiteiten ook aan gevangenissen aan (hoewel zij gedetineerden
niet onderscheiden als een aparte doelgroep). Dit komt doordat
Cultuur als algemene doelstelling heeft de spreiding en
toegankelijkheid voor iedereen
Er is een subsidie van BEF 5 miljoen om sociale-culturele
werking in de gevangenis te bevorderen
Het bibliotheek project in Brugge is zeer geslaagd. Het ligt in
de bedoeling om een legitiem kader te creëren in de regelgeving
om lectuurvoorziening op een structurele manier te regelen (Dit
project had tot doel een toegankelijke bibliotheek te voorzien).
Het is steeds de bedoeling de bibliotheekvoorziening in de
gevangenis te ankeren aan de plaatselijke openbare bibliotheek van
de gemeente waarin zich de gevangenis situeert. Er is zicht op de
behoefte aan een bibliotheekvoorzieningen in de gevangenissen
dankzij een onderzoek dat werd gedaan bij de aanvang van het
bibliotheekproject in Brugge.
Duidelijke optie : Benutten van bestaande, reguliere
faciliteiten en voorzieningen voor gedetineerden en niet het
uitbouwen van aparte voorzieningen voor hen
|
Cultuur : Bibliotheek en culturele centra
Niet alle gevangenissen maken gebruik van de mogelijkheid om
culturele activiteiten in hun gevangenis te brengen
Gedetineerden zijn geen doelgroep, hetgeen inhoudt dat er geen
actief beleid voor gedetineerden gevoerd wordt, maar wel ingegaan
wordt op impulsen die vanuit de gevangenissen of de
welzijnswerkers komen (dus eerder re-actief dan pro-actief)
|
|
Bloso
De sportactiviteiten zijn altijd zeer positief onthaald door de
gedetineerden (opgemerkt moet worden dat de georganiseerde
activiteiten op basis van vrijwilligheid waren)
Enkele collega’s zijn ge-enthousiasmeerd voor het organiseren
van sportactiviteiten aan gedetineerden
Ook nu loopt er een goed onthaald sportproject in Ruiselede
Deelnemen aan sportactiviteiten heeft positieve effecten op het
zelfbeeld en de zelfwaarde van een gedetineerde (tonen van
wilskracht en discipline alsook bewijs van het vermogen in iets te
lukken)
|
Bloso
Bloso onderscheidt gedetineerden niet als een doelgroep en
stelt haar ook niet prioritair, hetgeen betekent dat Bloso geen
speciale budgetten vrijmaakt voor sportactiviteiten aan
gedetineerden en momenteel dit wettelijk gezien ook niet kan
Gebrek aan infrastructuur (muv enkele gevangenissen)
Te lage uurtarieven voor de lesgevers
Het al dan niet organiseren van sportactiviteiten is sterk
afhankelijk van de gevangenisdirecteur. Het is sterk ad hoc en
incidenteel georganiseerd momenteel.
|
|
VIG (Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie)
(Toelichting : VIG is een instituut dat projecten opzet voor de
promotie van een gezonde levenstijl, antitabak, aids, drugs en
wetenschappelijk onderzoek opzet)
Richt zich op de doelgroep kansarmen (hierbinnen vallen ook
gedetineerden) en gaat juist proberen ongelijkheden in
gezondheidsproblematiek op te sporen en vervolgens te verminderen
of te doen verdwijnen (het project heet Tackling inequalities in
Health)
Streeft naar het verenigen van welzijn en gezondheid
Werkt vanuit het principe van empowerment, hetgeen goed
aansluit bij het denkmodel dat voor gedetineerden wordt gebruikt
Heeft enige ervaring in het toegankelijk maken van communicatie
Het instituut kan terugvallen op een Europees netwerk van
gezondheidspromotie-instituten
De vertegenwoordiger van VIG heeft ervaring met
(ex)gedetineerden vanuit vorige banen (Straathoekwerk en
Kabinetsmedewerker)
|
VIG(Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie)
Het project Tackling inequalities in Health zit in een
startfase waardoor momenteel nog maar weinig gegevens bekend zijn
|
|
VDAB
Staat, na de ervaring met Desmos (een project van arbeidsoriëntatie
en arbeidstoeleiding), open voor gedetineerden ; zij start zelfs
in de loop van dit jaar een opleidingsproject om 300 à 400
Consulenten op te leiden in de bemiddeling van gedetineerden
VDAB heeft lokaal ervaring in het bemiddelen van gedetineerden
VDAB staat open voor het structureel uitbouwen van het
desmos-project en heeft in dit kader een beleidsnota geschreven
VDAB heeft leerervaring opgedaan met het Desmos-project en
haalt hieruit een aantal verbeterpunten naar haar eigen werking
toe en zal o.a. trajectrijpheid als selectiecriterium opnemen in
de toekomstige projecten
Grote openheid van de projectuitvoerders om met gedetineerden
te werken
Door de grote lokale spreiding van de VDAB kunnen gedetineerden
gemakkelijk gebruik maken van de VDAB-diensten
VDAB wil binnen afzienbare tijd dat 25% van haar
opleidingsaanbod via afstandsleren gebeurt ; dit is voor de
gevangenissen een opportuniteit
VDAB heeft een onderzoek lopen in welke mate (deel)certificaten
(van bijvoorbeeld lassen, …) ook in werkhuizen gesitueerd in de
gevangenis gehaald kunnen worden. Zij onderzoekt het
opleidingspotentieel
|
VDAB
De VDAB reglementering –onmiddellijke beschikbaarheid- sluit
slecht aan op de situatie van de gedetineerden (zij zijn lang niet
altijd onmiddellijk beschikbaar). Dit selectiecriterium was
onvoldoende geëxpliciteerd waardoor sommige gedetineerden die nog
lang niet beschikbaar zouden komen, toch deel hebben genomen aan
het desmos-project
VDAB zal zelf geen middelen ter beschikking stellen voor de
arbeidsbemiddeling
Het desmos-project dreigt uitgehold te worden tot een
opleidingsproject en dreigt daarmee de VDAB doelstelling (1 op de
2 personen wordt geplaatst, het zgn doorstromingsprincipe) onder
druk te zetten
De regels van Justitie (veiligheid en beperkingen voortvloeiend
uit de strafuitvoering) staan soms haaks op de eisen van de VDAB
om goed te kunnen functioneren (bijvoorbeeld gedetineerde mag niet
naar ‘buiten’ voor het volgen van een cursus, terwijl de VDAB
het ‘binnen’ niet kan aanbieden). VDAB eist
opleidingsdiscipline die er niet altijd is/kan zijn ook omwille
van voorleidingen etc.. Dit leidt wel eens tot cultuurbotsingen.
Niet alle opleidingen kunnen in de gevangenis plaatsvinden
(bijvoorbeeld beroepsopleiding)
VDAB is momenteel zelf met een visie ontwikkeling bezig
waardoor het even onduidelijk is hoe zij in de toekomst haar rol
naar de arbeidsmarkt zal blijven/gaan opnemen (regisseur –
actor).
|
|
Werkgelegenheid : Europees Sociaal Fonds
Thema van Equal-programma is inpasbaarheid, inzetbaarheid,
ondernemerschap en gelijkekansenbeleid. Sluit aan bij de thematiek
van de gedetineerden die minder dan een jaar werkloos zijn
De mogelijkheid om nieuwe initiatieven gesubsidiëerd te
krijgen vanuit het Europees Sociaal Fonds niet alleen via het
lopend programma maar ook via de regionale doelstellingen.
|
Werkgelegenheid : Europees Sociaal Fonds
Geen nadrukkelijk beleid naar gedetineerden, noch onder het
Integra-programma, noch in het komende Equal-programma
Niet eenvoudig en tijdrovend om een project gesubsidieerd te
krijgen door de hoge eisen (hoge impact, vernieuwend, structureel
integreerbaar en met name co-financiering)
De mogelijkheden van financiering via dit orgaan volstaan niet
om te voorzien in de totale behoefte van gedetineerden
|
|
VIZO (Vlaams Instituut voor Zelfstandig Ondernemen)
Enkele positieve ervaringen in de gevangenis van Antwerpen,
Leuven en Gent opgedaan
VIZO heeft een speciaal project (voor zij die zelfstandig
willen worden) voor migranten in hun eigen landstaal met behulp
van allochtone lesgevers of tolken
VIZO heeft in totaal 300 beroepen. Dit betekent dat er
opleidingsmogelijkheden zijn ook voor gedetineerden.
Daarnaast verzorgt VIZO bedrijfsadvies voor degene die een
eigen zaak wil starten.
De minimumbezetting voor een cursus is waarschijnlijk
bespreekbaar
VIZO biedt een aantal opleidingsmogelijkheden die
mogelijkerwijs inpasbaar zouden kunnen zijn in de beperkingen
voortvloeiend uit de strafuitvoering van gedetineerden
(bijvoorbeeld leertijd)
|
VIZO(Vlaams Instituut voor Zelfstandig Ondernemen)
Er is eigenlijk geen beleidsvisie voor gedetineerden
Bereid initiatieven voor gedetineerden te ontplooien indien er
middelen voor worden vrijgegeven
|
|
Kind en Gezin
(Toelichting : Kind en Gezin is een Vlaamse openbare instelling
die de opdracht heeft om de zorg voor en het welzijn van het jonge
kind in Vlaanderen te behartigen.
Het gaat om de primordiale zorg voor het jonge kind in zijn
gezinsmilieu.
K&G werkt met kinderen van 0 tot 3 jaar, voor bepaalde
zaken ook voor andere kinderen;
Regioverpleegkundige komt in de gevangenis van Brugge bij de
zwangere gedetineerden en als er vrouwelijke gedetineerden zijn
met een (inwonend) kind onder de 2 ½ jaar
K&G onderscheidt nadrukkelijk bijzondere categorieën
(bijvoorbeeld de groep van individuele risico-factoren, waaronder
gedetineerden) en besteedt hieraan extra/meer intensieve zorg
K&G doet de cliëntenregistratie bij de vertrouwenscentra
kindermishandeling. Hieruit blijkt dat 8% van de kinderen waarbij
de vertrouwenscentra de diagnose kindermishandeling stelden,
minimaal één van de ouders een penitentiair verleden had.
In vergelijking met de bevolkingsstatistieken (volgens een
grove schatting heeft minder dan 0,8% van de Vlaamse minderjarigen
een ouder in de gevangenis) is dit minstens 10 maal meer, wat
wijst op een samenhang (en niet noodzakelijk een oorzakelijk
verband!)
K&G legt een groot accent op preventie en heeft zo een
screeninglist laten opstellen door Prof. Hellinckx voor het
screenen van risisco’s op problematische opvoedingssituaties.
De Koning Boudewijnstichting beschikt over enige cijfergegevens
: het onderzoek van Kathleen De Jager. Dit onderzoek levert ook
gegevens over onder meer het invullen van de vader- of moederrol
tijdens de detentie
Ook Crefi van BGJG doet een aanbod naar kinderen van
gedetineerden
|
Kind en Gezin (inzake kindermishandeling)
Gebrek aan cijfers : hoeveel kinderen zijn er in de gevangenis
? hoeveel kinderen blijven achter ?
Veel vragen zonder antwoorden :
Geen zicht op welke kinderen een (ex) gedetineerde ouder hebben
omdat dit nergens gemeld hoeft te worden. Risico : geen intensieve
zorg wordt geboden terwijl het wel nodig is. (eerste lijnszorg)
Worden ex-gedetineerden extra begeleid voor de terugkeer naar
huis en de wijze waarop zij hun kinderen best behandelen ? Vooral
als het gaat om gedetineerden die veroordeeld waren voor
kindermishandeling (3e lijnszorg)
|
De Vlaamse Gemeenschap dienstverlenende actoren over Welzijn
|
Sterkten
|
Zwakten
|
|
Slagen erin via netwerking bruggen te slaan naar de
gevangenissen
|
Veel wisselende partners/personeelsleden waardoor er een gebrek
aan continuïteit is
Gebrek aan sturing vanuit de Vlaamse Gemeenschap/Welzijn (zowel
op hoog niveau alsook vanuit JWW naar de dienstverlenende actoren
van de Vlaamse Gemeenschap)
Nood aan professionalisering van het personeel
Ervaring met desmos-project :
- wisselende gesprekspartners
- matige schriftelijke weerslag
- (te) brede doelstellingen
- (te) veel focus op opleiding
|
Welzijn over zichzelf
|
Sterkten
|
Zwakten
|
|
Welzijn (SAW, VFFW, JWW)
De eerste tekenen van het gestructureerd uitbouwen van hulp- en
dienstverlening aan gedetineerden vanuit dienstverlenende actoren,
bijvoorbeeld de regeling van het bibliotheekdecreet voor de
gevangenissen, de opleidingsplannen van het VDAB om 300 à 400
Consulenten op te leiden in de bemiddeling van gedetineerden. Dit
is dus één van de bewijzen van het succesvol uitbouwen van
netwerken waardoor het aanbod van activiteiten in de gevangenissen
groeit
Met beperkte middelen leveren zij goed werk
In enkele gevangenissen beginnen de Welzijnsteams goed te
functioneren
Onderling (binnen Welzijn) werkt men zeer goed samen
De verankering van SAW (Steunpunt Algemeen Welzijnswerk) in CAW
(Centra Algemeen Welzijnswerk)
|
Welzijn (SAW, VFFW, JWW)
Welzijn kan zijn taak niet ten volle opnemen door het gebrek
aan Welzijnswerkers in de gevangenissen . Hierdoor verzorgt de PSD
taken die voorzien zijn voor de Vlaamse Gemeenschap (in casu
Welzijn).
Het gebrek aan gekwantificeerde onderzoeksresultaten die
onomstotelijk de noodzakelijke bewijsvoering van bepaalde
initiatieven aantonen om zo impact op de politieke overheden en de
samenleving te krijgen
De noodzaak om alles via netwerking voor elkaar te krijgen,
hetgeen vertragend werkt voor de uitvoering van activiteiten. Lang
niet altijd kan welzijn deze brugfunctie waarmaken
Polariserend, stereotypering en barricade-gevechten met
Justitie
Gebrek aan continuïteit door personeelsverloop en tekort aan
middelen
Gebrek aan structurele inbedding van welzijns- en
dienstverlenende activiteiten waardoor er telkens andere en nieuwe
activiteiten komen en bestaande niet worden uitgebouwd
Welzijn worstelt zelf nog met haar rol en de wijze waarop die
moet worden ingevuld. Welzijn heeft enerzijds zelf haar
takenpakket onvoldoende duidelijk afgebakend (Onvoldoende eenheid
in standpunt over de wijze van behandeling van de gedetineerden)
en anderzijds betwijfelt Welzijn haar opstelling : verdedigen wij
de gedetineerden en schermen wij onze know-how over hen af via het
beroepsgeheim of … stellen wij ons open en coöperatief op en
zorgen we voor een goede wisselwerking met de PSD ?
|
|
Slachtoffer in beeld
Brengt gedetineerden het besef bij welke psychologische schade
ze hebben aangericht bij hun slachtoffers : de daders krijgen meer
inzicht in de effecten van hun gedrag
Blijkt helend te werken voor zowel slachtoffer als gedetineerde
Lichte positieve effecten op recidivisme volgens cijfers uit
Nederland
Werkt positief mits grote en open communicatie
|
Slachtoffer in beeld
Risico dat de gedetineerden en hun advocaten dit puur
opportunistisch gebruiken in hun detentieplannen die zij indienen
in verband met de Voorwaardelijke Invrijheidstelling
Risico van onzorgvuldig omgaan met de kwetsbaarheid en
instabiliteit van de gedetineerden na een
‘slachtoffer-confrontatie’
Gebrek aan nazorg van de gedetineerde in de gevangenis
|
Welzijn over niet Welzijnsactoren van de Vlaamse Gemeenschap
|
Sterkte
|
Zwakte
|
|
Een aantal succesvolle samenwerkingen gerealiseerd.
Bijvoorbeeld het meer gestructureerd uitbouwen van hulp- en
dienstverlening: het op handen zijnde bibliotheek-decreet en de
opleidingsplannen van de VDAB voor arbeidsbemiddeling van
gedetineerden
|
Gedetineerden zijn voor dienstverlenende of justitie actoren
geen doelgroep, zij worden hooguit ondergebracht in de doelgroep
kansarmen waar zij samen met bijvoorbeeld allochtonen, migranten
en andere kansarmen worden ondergebracht. Dit betekent dat zij
eerder ad hoc en ongestructureerd activiteiten ontplooien voor
gedetineerden. Vaak op initiatief van de gevangenisdirecties of
initiatieven van welzijnswerkers.
Risico: alle actoren vullen samen in wat de gedetineerden nodig
hebben eerder dan dat de gedetineerden zelf dat duidelijk maken
(aanbodgestuurd ipv vraaggestuurd)
|
Justitie
Justitie over zichzelf
|
Sterkten
|
Zwakten
|
|
Strafuitvoering
Er is een nieuwe mentaliteit aan het groeien :
- Omzendbrieven die een gemeenschappelijke (moderne) visie op
de Strafuitvoering stimuleren
- Meer respect voor gedetineerden
- Schadebeperking krijgt steeds meer aandacht
Grotere aandacht voor het gevangenispersoneel zelf (via onder
meer opleiding)
De infrastructuur in de gevangenissen is de laatste jaren
verbeterd
|
Strafuitvoering
Autonome besluitvorming van gevangenisdirectie (bijvoorbeeld
verschil in maatregelen die getroffen worden bij vergrijpen van
gedetineerden in de gevangenis)
Sterke overbevolking in sommige gevangenissen
De penitentiaire beambten hebben evenzeer behoefte aan
activiteiten als sport, cultuur, enzovoort en krijgen dit beperkt
aangeboden
Gevangenisdirecteuren blijven te lang in één en dezelfde
gevangenis waardoor een bepaalde vorm van bedrijfsblindheid
optreedt
Gebrek aan goede infrastructuur in de gevangenissen
Vacatures die niet ingevuld raken, hetgeen een zwaardere
belasting betekent voor het huidig personeel
Detentieplannen worden niet steeds optimaal ontwikkeld door
gebrek aan tijd binnen de PSD
De problematiek van de veiligheid in de gevangenissen zelf
|
|
Psycho-Sociale Dienst
Sinds de nieuwe wet op de Voorwaardelijke Invrijheidstelling,
is de rol van de PSD duidelijk afgebakend :
- advies geven aan de Commissie V.I.
- Opvolgen en begeleiden van de gedetineerden in verband met
hun reclasseringsplan : met name de pre-therapeutische
sensibilisering (dienst focust op adviesverlening,
gedetineerden gevoelig maken voor de problemen die ze hebben;
de echte begeleiding wordt overgelaten aan de welzijnswerkers)
De PSD heeft een organisatiestructuur uitgebouwd die
uniformisering van de uitvoering van besluitvorming moet
verzekeren (de Adviesraad)
De PSD heeft ook een organisatiestructuur uitgebouwd die de
professionalisering van de medewerkers (psychologen en
maatschappelijk assistenten) in de gevangenis moet verzekeren : de
Psychologisch Inspecteurs voor maatschappelijk assistenten en de
Psychologische directie voor de psychologen
Begeleiden van het gevangenispersoneel in het kader van crisis-
en/of trauma-interventie en opleiden van penitentiaire beambten
Welzijnsteams beginnen te functioneren
|
Psycho-Sociale Dienst
De PSD kampt met een groot personeelsverloop naar aanleiding
van de oprichting van de Justitiehuizen en heeft nu veel jonge
medewerkers die zich nog volledig moeten inwerken (deskundigheid
en ervaring moet nog opgebouwd worden))
PSD functioneert nog niet optimaal als het gaat om het
(administratief) werk dat voortvloeit uit de wet op de V.I. . Soms
ondersteunen zij beperkt de gedetineerde bij het opstellen van
zijn reclasseringsplan
De PSD vervult noodgedwongen een aantal opdrachten in de
gevangenis doordat de Welzijnswerkers er niet voldoende zijn
|
|
De gevangenisdirectie
De gevangenisdirecties van vooruitstrevende gevangenissen zijn
voorstanders èn trekkers van de nieuwe invulling van de
strafuitvoering. Als zodanig vervullen de zij een kritische
succesfactor en bepalen zij mee het succes van het initiatief
De penitentiair beambten in de vooruitstrevende gevangenissen
zijn gemotiveerd om mee te werken aan de nieuwe strafuitvoering
(deze bereidheid wordt o.m. verkregen door transversale teams die
‘voorproeven’)
De Commissie Internering beschikt over een aantal cijfers mbt
gedetineerden
|
De gevangenisdirectie
De grootste knelpunten in de gevangenissen zijn :
- De overbevolking
- Het gebrek aan een goede infrastructuur
- De problematiek van de geïnterneerden (die in aantal sterk
zijn toegenomen de afgelopen paar jaar)
Er is een gebrek aan cijfermateriaal als het gaat om het aantal
geleverde inspanningen en de effecten op het gebied van sport,
cultuur, opleiding, arbeidstoeleiding etc. Hierdoor dreigt er een
vertekend beeld te ontstaan van de grootte van de doelgroep en de
benodigde middelen om de nieuwe wijze van strafuitvoering te
realiseren (dit kan –deels- geremedieerd worden door het
onderzoek naar het profiel van de gedetineerde dat het Limburgs
Universitaire Centrum aan het uitvoeren is).
De vrouwelijk gedetineerden lijken moeilijk te motiveren voor
deelname aan diverse soorten initiatieven in de gevangenis
Het oude reglement is voor herziening vatbaar
|
De Vlaamse Gemeenschap (mn Welzijn) over Justitie
|
Sterkten
|
Zwakten
|
|
De huidige inzichten dat gedetineerden recht hebben op een
humaan en zinvol verblijf in de gevangenis
Het inzicht dat er een onderscheid gemaakt moet worden tussen
de strafuitvoering van een gedetineerde en de kwaliteit van het
verblijf tijdens de detentie èn de slaagkansen van een sociale reïntegratie
na de detentie
In sommige gevangenissen verloopt de samenwerking
tussenWelzijn, de PSD en de gevangenisdirectie en penitentiaire
beambten optimaal mede doordat er eenheid in visie is over de
opdracht van de sociale reïntegratie
Partnership met PSD is mogelijk in enkele gevangenissen
Er worden successen geboekt met de invulling van sociale en
culturele activiteiten in een aantal gevangenissen
Er is sprake van een verbeterde samenwerking op beleidsniveau
tussen Justitie en Welzijn
|
Gebrek aan eenheid in visie over de wijze waarop gedetineerden
behandeld moeten worden door de gevangenisdirecties, waardoor een
optimale en brede welzijnswerking sterk afhankelijk wordt van
persoonlijke relaties. De grote autonomie van de
gevangenisdirecties speelt hierin een beperkende rol.
Penitentiaire beambten beïnvloeden sterk de bereidheid van
gedetineerden tot deelname aan activiteiten of kunnen deze zelfs
tegenwerken door ‘te weigeren’ de noodzakelijke bewegingen uit
te voeren
De penitentiaire beambten hebben nood aan hetzelfde type
activiteiten als de gedetineerden en krijgen dit in zeer beperkte
mate (de zgn. paradox van de fixering van de doelgroepen)
Rolonduidelijkheid t.o.v PSD : De onduidelijke afbakening van
het werkterrein, de positie en de rol van de welzijnswerkers t.o.v
de justitiële welzijnswerkers (de medewerkers van de PSD). Dit
leidt tot een territoriumstrijd.
De welzijnwerkers worden nog onvoldoende aanvaard door zowel de
gevangenisdirecties (hoewel er ook uitzonderingen zijn) als door
de penitentiaire beambten, hetgeen hun vrijheidsbeweging ernstig
hypothekeert
Weinig prestige en credibiliteit van de welzijnswerkers en
daardoor geringe impact op beslissingen en beleid in de
gevangenissen
Het verdedigen van gedetineerden en hun leefsituatie in de
gevangenis wordt snel als oppositioneel ervaren
De PSD en Justitie-Assistenten hebben zelf last van een
rolconflict, de (on)verenigbaarheid van controle en begeleiding
|
Justitie over de Vlaamse Gemeenschap
|
Sterkten
|
Zwakten
|
|
Perceptie van de Strafuitvoering en PSD
Wat ze doen, doen ze goed
Sociaal-cultureel werk heeft positieve effecten op de
gedetineerden
De samenwerking met Welzijn verloopt steeds beter
De gevangenisdirecties
Er zijn positieve ervaringen met gedetineerden die op
vrijwillige basis deel namen aan culturele-, sport-, en
opleidingsactiviteiten
Het sociaal-cultureel werk wordt ervaren als zeer positief mede
omdat het een trekkersrol blijkt te vervullen in een andere
benadering van de strafuitvoering (bijvoorbeeld initiatieven
abdere invulling van de bezoeken in de gevangenis)
Het Buitenkansproject heeft geleid tot 66% tewerkstelling bij
alle betrokken gedetineerden in Hoogstraten (51 personen in
totaal)
|
Perceptie van de Strafuitvoering en PSD
De Vlaamse Overheid neemt haar taken onvoldoende op
Het is onvoldoende uitgeklaard welke taken bij de Vlaamse
Gemeenschap liggen en welke bij Justitie
Problematiek van de geïnterneerden is helder en raakt
desondanks niet opgelost
De Vlaamse Gemeenschap vult nu haar taken te veel ad hoc en
ongestructureerd in
Gebrek aan leiding en sturing van de huidig betrokkenen van
Welzijn (dit komt door de uitbesteding via VZW’s). Zo is
bijvoorbeeld het sociaal-cultureel werk uitbesteed aan een VZW
(VFFW) dat indirect door de Administratie wordt (bij)gestuurd via
het beleidsplan dat deze VZW opmaakt en een jaar later afsluit met
een jaarverslag
Gebrek aan een eenvormige manier van werken : iedere SAW/JWW
vult zijn opdracht op zijn eigen manier in
Uiteenlopende visie tussen PSD en Welzijnswerkers over de
vrijwilligheid van de aangeboden hulp (Justitie heeft een
juridisch kader, Welzijn niet); hetgeen lastig is omdat
gedetineerden een weerstand hebben ten aanzien van diagnose en
begeleiding
Gebrek aan feedback van de welzijnswerkers over hun ervaringen
met de gedetineerden. Dus te weinig afstemming en rapportage
Oppositioneel denken vanuit de welzijnswerkers
Rolvervaging met welzijnswerkers door gebrek aan aanwezigheid
van de welzijnswerkers (bijvoorbeeld crisisinterventie van
gedetineerde niet mogelijk door welzijnswerkers omdat zij er op
dat geëigende moment niet zijn)
Andere werkmentaliteit van de welzijnswerkers dan bij Justitie
De gevangenisdirecties
Met de invoering van de wet op de Voorwaardelijke
Invrijheidstelling is de rol van de PSD meer gericht op
rapportage, controle en beoordeling waardoor de begeleiding van de
gedetineerden is weggevallen en dit wordt niet ingevuld door de
welzijnswerkers (door onderbezetting)
De PSD neemt noodgedwongen werk van de Welzijnswerkers over
omdat de Welzijnswerkers er lang niet altijd zijn (dit is zeer
zichtbaar ingeval van een crisisinterventie)
De Welzijnswerkers doen te weinig aan afstemming met en
rapportage aan de PSD en de Gevangenisdirecties waardoor een stuk
belangrijke informatie verloren gaat . Als verklaring hiervoor
beroepen Welzijnswerkers zich op geheimhouding. Dit wordt ervaren
als oppositioneel denken : Justitie = de boeman, de
Welzijnswerkers = de weldoeners
|
De Commissie Voorwaardelijke Invrijheidstelling
|
De Commissie Voorwaardelijke Invrijheidsstelling
Deze Commissie vergroot nadrukkelijk het besef dat de
gevangenis ook de opdracht èn verantwoordelijkheid heeft de
gedetineerde voor te bereiden op zijn terugkeer naar de
maatschappij
|
De Commissie Voorwaardelijke Invrijheidsstelling
Niet alle gevangnissen zijn al voldoende gerodeerd in het
uitvoeren van alle procedures en aanleveren van rapporten vereist
voor de beslissing van de voorwaardelijke invrijheidsstelling. Het
gevangenisbeleid is meer gericht op de strafuitvoering dan op de
taak van sociale reïntegratie
Hier en daar is de gedetineerde nog te weinig zelf betrokken en
neemt de PSD nog te veel de gedetineerde het werk uit handen
(hetgeen voortvloeit uit een gebrek aan tijd en veelheid van
andere opdrachten)
|
[ Naar hoofdinhoud ]
|
Kansen
|
Bedreigingen
|
|
Wetgevend kader
De Beginselenwet die uitgaat van de principes van :
- Schadebeperking
- Humane detentie
- Responsabilisering
- Reïntegratie
Het detentieplan is een kans voor gedetineerden om hun verblijf
in de gevangenis zinvoller te maken
Verdrag van de Rechten van het Kind geeft een juridisch kader
voor het uitbouwen van bepaalde activiteiten in de gevangenis
(bijvoorbeeld bezoekrecht)
Door de wet op de Voorwaardelijke Invrijheidstelling is de
vroegtijdige evolutie naar sociale reïntegratie van de
gedetineerde een must, hetgeen een andere kijk op de
strafuitvoering met zich meebrengt/zal brengen
Het kwaliteitsdecreet voor de instellingen legt nieuwe accenten
en stelt nieuwe eisen
Nieuwe regering
Andere mentaliteit in de regering (o.m. door een andere
samenstelling)
Er is een politiek draagvlak
Financiële ruimte door de goede economie
Ervaring
In Forensisch Welzijnswerk zit veel know-how die optimaler
benut kan worden
Pilootprojecten wijzen de weg naar verdere implementatie (cfr.
Bib-project in Brugge, Desmos)
Mogelijkheid om bestaande infrastructuur van werkhuizen in de
gevangenis verder te benutten als opleidingscentra waar de
gedetineerden certificaten kunnen behalen
Geïnterneerden
Enkele psychiatrische instellingen zijn bereid om geïnterneerden
met low of medium risk op te nemen (Rekum en Broeders van Liefde)
Het aantal bedden voor low risk patiënten groeit
Er is een precedent van een samenwerkingsmodel voor seksueel
delinquenten. Dit model kan ook elders worden toegepast
Gevangenisdirecties
De gevangenisdirecties vragen om een beleid van de Vlaamse
Gemeenschap
Mogelijkheden
De huidige structuren van de Vlaamse Gemeenschappen kunnen
worden uitgebouwd naar de gevangenissen toe
De technische ontwikkeling in hard en software maken open en
afstandsleren mogelijk ook binnen de gevangnissen
Mentaliteit
Het herstelgericht denken vindt veel op gang
Er komen veel nieuwe jonge penitentiaire beambten en
psychologen in de PSD binnen waardoor er een nieuwe mentaliteit
ontstaat
Groeiende mentaliteit : hanteren van de spanningsboog tussen
strafuitvoering en sociale reïntegratie
Rechtspositie
Onduidelijkheid van de rechtspositie van de welzijnwerkers
binnen de federale overheid
|
Wetgevend kader
Gebrek aan reglementering om humaan & zinvol beleid te
voeren. Er is wel de Beginselenwet maar in de praktijk zijn er
vele regels die ontbreken of die belemmerend werken naar de
invulling van humaan & zinvol (bijvoorbeeld regels voor de
regimevoering)
Financiële situatie
Een middelenpot per gevangenis i.p.v een middelenpot voor het
algemene gevangenisbeleid
Het niet ingevulde personeelskader
Conflict over wie dit alles betaalt
De problematiek van de geïnterneerden die slachtoffer zijn van
het financiële getouwtrek tussen Justitie en Gezondheidszorg
Mentaliteit
Overbelichting van de problematiek van de sexueel delinquenten
Opportunistisch gebruik van de gedetineerden van het
herstelgericht denken
Overwaaien van andere ideeën uit de VS (waar bijvoorbeeld een
sterk repressief beleid wordt gevoerd of van GB waar de
gevangenissen zijn geprivatiseerd)
De makkelijk beïnvloedbare samenleving vooral als er
sensationele misdaden zijn gepleegd of fouten zijn begaan
Gebrek aan afbakening
Justitie die ondanks de staatshervorming zaken naar zich toe
blijft halen
Gebrek aan kwantitatieve gegevens
Bepaalde onderzoeken niet willen uitvoeren omdat de resultaten
het Vlaams Blok in de kaart zouden kunnen spelen
Onvoldoende zicht op de doelgroep: om welke aantallen gaat het
? Wat is hun profiel, welke tendensen zijn zichtbaar (bijvoorbeeld
witte boorden criminaliteit) ?
Gevangenisproblematiek
De toename van gedetineerden en geïnterneerden in het
post-Dutroux tijdperk (leidt tot overbevolking en een nog
prangender behoefte aan een volwaardig antwoord op de positie van
de geïnterneerden)
De grote autonomie van de gevangenisdirecties
Draagvlak
Gebrek aan draagvlak vanuit de Vlaamse Gemeenschap om middelen
ter beschikking te stellen voor de betere hulp- en dienstverlening
aan gedetineerden
Gebrek aan draagvlak bij de bevolking : geen maatschappelijke
aanvaarding van de ‘moderne’ visie op gedetineerden
Bewustzijn
Lang niet alle gedetineerden kennen hun rechten en
mogelijkheden
|
[ Naar hoofdinhoud ]
Visie
- Iedereen werkt vanuit dezelfde basisprincipes met de gedetineerden
(zie de uitgangspunten van de Beginselenwet)
- Justitie en Vlaamse Gemeenschap werken vanuit het principe van
complementariteit
- De gedetineerde zou een cliënt moeten zijn evenwaardig aan mensen
buiten de gevangenis
- Er is een optimale balans gevonden tussen de invulling van de
strafuitvoering en de sociale reïntegratie (dit is ook zichtbaar in
het personeelskader van zowel Justitie als de Vlaamse Gemeenschap)
- Werken aan de vroegtijdige evolutie in functie van de terugkeer in
de maatschappij en een positief zelfbeeld en een positieve
zelfwaardering van de gedetineerde
- Trajectbegeleiding : ook na terugkeer in de maatschappij blijven
volgen, sturen en steunen van de ex-gedetineerde en zijn sociaal
netwerk (zie rol van de OCMW’s)
Doelgroep
Alle gedetineerden ongeacht hun delicten, dus de beklaagden, de
veroordeelden en de geïnterneerden en hun sociaal netwerk (partners,
ouders, kinderen, familie, vrienden, …)
[ Naar hoofdinhoud ]
- Ontwikkelen van een optimale samenwerking en rolverdeling tussen
Justitie, Vlaamse Gemeenschap en Gevangenisdirecties op grond van de
Richtlijnen van Europa, de Beginselenwet en de wet V.I.
- Aanpassen van organisatiestructuren : integreren van de Vlaamse
Gemeenschap in de gevangenissen; in haar structuren en functionele
en managementprocessen
- Voorbereiden van de sociale reïntegratie :
- Ontwikkelen van een breed vormings- en ontspanningsbeleid
- Ontwikkelen van arbeidsoriëntatie en –toeleiding
- Ontwikkelen van individuele hulpverlening in verband met de
reclasseringsplannen en de sociale reïntegratie
- Ontwikkelen en uitbouwen van netwerkstructuren en
samenwerkingsakkoorden tussen de gevangenissen en de lokale
faciliteiten
[ Naar hoofdinhoud ]
- Inclusief en horizontaal denken vanuit MVG/VOI’s (bereidheid om
dit om te zetten in tijd, geld en denkwerk)
- Partnership PSD/Welzijnswerkers uitwerken in een deontologische
code
- Commitment van alle gevangenisdirecties en van de penitentiaire
beambten om mee te werken aan de uitvoering van het strategisch plan
- Maatwerk leveren (gedifferentieerd aanbod naar duur van het
verblijf in de gevangenis, naar de behoefte, naar
regimemogelijkheden, aan soorten activiteiten, naar profiel van de
gedetineerden)
- Professionalisering van de begeleiders, maar ook van de rechters,
….
- Aanpassen van regelgeving en regimemogelijkheden
- Gedragen visie en gemeenschappelijk doel en beheer, wettelijk
verankeren
- Uitbouwen van gepaste infrastructuren
- Vermijden van overbevolking in de gevangenissen
- Problematiek van anderstaligen
- Regionalisering van het gevangenis netwerk (d.w.z gevangenissen
specialiseren in bepaalde regimes per regio waardoor een optimale
invulling van het hele aanbod vanuit de Gemeenschap benut kan
worden)
[ Naar hoofdinhoud ]
Welzijn
- Dhr. M. Morris, DG Gezin en maatschappelijk Welzijn
- Marc Verhelst, aandachtsambtenaar relatie welzijn-justitie
- Kristin Nuyts (SAW-JWW)
- Patrick Bleys (JWW Turnhout)
- Frederik Janssens (VFFW)
- Martine Puttaert (SAW-Slachtofferhulp/Slachtoffer in Beeld)
Niet welzijnsactoren van de Vlaamse Gemeenschap
- Paul Kempeneers (VFSIPH)
- Staf Peeters (Onderwijs)
- Greet Willems (Kind en Gezin)
- Geert Roelandts (Cultuur)
- Paul Eliaerts (BLOSO)
- Peter Sioen (VIG)
- Frederik Geers (VDAB)
- Ludwig Fonck (Werkgelegenheid)
- Annick Willems (VIZO)
- Marc Servaes (Gezondheidszorg)
Justitie
- Ghuislain Van Belle/John Vanacker
- PSD : Isabel Storme
- Wilfried Meyvis (commissie V.I.)
- Gevangenisdirecties : Nicole De Clercq, Paul Dauwe, Jef Buts
Kabinet van Welzijn, Gezondheidszorg en Gelijke Kansen
[ Naar hoofdinhoud ]
|
